Gần đây câu hỏi được hỏi nhiều nhất là, làm thế nào để** nhìn nhận câu chuyện của Ethereum**?
Chắc chắn, Ethereum vào năm 17 chủ yếu tập trung vào ICO và máy tính thế giới, năm 21 là DeFi và tầng thanh toán tài chính. Còn năm 25, dường như** hiếm có** câu chuyện mới nào có thể so sánh về mặt cao độ với các câu chuyện cũ trước đây,** ở mức độ cao hơn và có thể sánh bằng**.
Có thể ETF và Staking ETF xem như một nửa, nhưng điều này không nằm trong tầm kiểm soát của các nhà phát triển Ethereum.** Nếu nói về nửa còn lại, thì chỉ có thể là ZK.**
Ethereum thực sự là chuỗi công khai trong toàn bộ thế giới Crypto đặt cược nhiều nhất vào ZK, không còn nghi ngờ gì nữa.
Vài ngày trước, Vitalik rất phấn khích, anh ấy đã chính thức thông báo trên Twitter rằng, hiện ZKEVM đã bước vào giai đoạn Alpha.
Tại sao Ethereum lại kiên trì với ZK như vậy?
Thực tế, TPS của Ethereum hiện đã không thấp nữa, đỉnh lý thuyết đã nâng lên hơn 200 TPS, nguyên nhân chính là** Ethereum nhiều lần nâng giới hạn Gas.
** Tuy nhiên,** việc nâng giới hạn Gas** là có cái giá của nó, không thể nâng vô hạn. Cái giá đó chính là các node cần phải chạy máy chủ đắt hơn.
Nhưng Ethereum vẫn muốn giữ vững độ phi tập trung cao tự hào của mình, vì vậy không thể nâng cao hiệu suất của các máy chủ node quá nhiều (tham khảo Solana, một máy chủ đơn khoảng đắt gấp 5–10 lần so với ETH).
Do đó, bắt buộc phải thực hiện ZK cho mainnet. Lưu ý, đây không phải là làm vài ZK L2 đơn giản, mà là toàn bộ mainnet L1 thực hiện ZK toàn diện.
Vậy sau ZK, có lợi ích gì?
Các node ETH có thể đơn giản kiểm tra các chứng minh ZK này, mà không cần phải xác minh từng giao dịch một cách rườm rà như trước.
Ví dụ, giả sử bạn là giám khảo chấm bài (node), những giao dịch đó chính là bài thi của học sinh.
Trước đây, bạn phải chấm thủ công rất chậm. Nhưng từ khi có công cụ tô đáp án (ZK hóa), máy móc có thể tính điểm tổng của học sinh trong một giây, vậy làm thầy cô, bạn có phải dễ dàng hơn nhiều không?
Bạn dễ dàng hơn, trước đây chỉ có thể chấm 50 bài, giờ có thể chấm 1000 bài, vẫn là người đó, hiệu quả tăng vọt.
Vì vậy, Ethereum phải thực hiện ZK cho mainnet trước, rồi mới có thể tiếp tục nâng cao giới hạn Gas một cách lớn hơn.
ZK không trực tiếp nâng TPS, nó là điều kiện tiên quyết. Nâng cao hiệu suất vẫn dựa vào việc nâng giới hạn Gas, nhưng sau ZK, các node không cần phải tăng quá nhiều chi phí máy chủ, làm giảm đáng kể chi phí.
Và sau lần nâng cấp Fusaka lần trước (đặc biệt là nâng cấp PeerDAS), hoạt động rất tốt, Ethereum đã tiến thêm một bước trong việc thực hiện ZK toàn diện cho mainnet, vì vậy Vitalik mới phấn khích như vậy.
Hãy tưởng tượng một mainnet TPS vượt 1000, đối với Ethereum, đó cũng có thể coi là một câu chuyện khá hay.
Có người đặt câu hỏi:
Nếu Ethereum tự làm ZK-EVM cho mainnet, thì các đội nhóm ZK khác còn ý nghĩa gì nữa?
Trước hết, vẫn còn ý nghĩa.
Tại sao?
Trước hết, dự án ZK là một trong những phát triển khó nhất của toàn mạng, cùng đẳng cấp với FHE. Nó cần rất nhiều nhân tài về mật mã.
Chắc chắn Quỹ ETH có một số dự trữ về mặt này, nhưng với cộng đồng mã nguồn mở, nguyên tắc của Ethereum là mọi người góp sức,** cần dựa vào nhiều đội nhóm ZK bên thứ ba để thử nghiệm và đổi mới. Đổi lại, Ethereum sẽ hỗ trợ mạnh mẽ.**
Thứ hai, ZK-EVM có bốn loại, từ type1 đến type4. Trong đó, các đội như Polygon, Scroll, ZKsync, Taiko, giống như mỗi người nhận nhiệm vụ riêng, đang phân chia để thực hiện từng loại một.
Ngoài ra còn có ZK-VM, ví dụ như Brevis.
Thực ra, vị thế của ZK-VM còn vững chắc hơn ZK-EVM.
Lý do là, trong bốn loại ZK-EVM trên, cuối cùng khả năng cao nhất vẫn là chọn ra một phương án có tỷ lệ hiệu suất/giá thành cao nhất, trở thành một phần trong giải pháp ZK-EVM của Ethereum mainnet, các bên còn lại có thể bị ảnh hưởng.
Nhưng ZK-VM thì không tương thích EVM, vì vậy nó nhất định sẽ** là một phần đa dạng của Ethereum.**
Hơn nữa, vì không bị giới hạn bởi EVM, hiệu suất của VM sẽ rất cao. ZK-EVM của Ethereum không gây đe dọa gì đến nó, ngược lại, chính thức Ethereum sẽ tiếp tục khuyến khích.
Ví dụ, trước đây Vitalik đã đề cập riêng về hiệu suất của Brevis trong ZK-VM, và mong muốn chúng tiến vào lĩnh vực ZK-EVM.
Còn về L2 thì sao? **Có thể sẽ có ảnh hưởng, nhưng không lớn lắm.
Vitalik từng nói khi nói về Polygon,** ZK và L2 nên phân tách rõ ràng hơn.**
Sau khi ZK hóa L1, chắc chắn sẽ thu hút ngược lại một số người dùng của ZK L2, vì nếu L1 đủ rẻ, thì người dùng L2 có thể sẽ giảm đi.
Nhưng ngược lại, ví dụ như L1 là nền móng, L2 là tòa nhà chọc trời. Nền móng càng vững chắc, càng tốt, vì vậy ZK hóa mainnet L1 cũng sẽ giúp giảm phí cho L2, mang lại lợi ích.
Và trong bài tweet đó, Vitalik còn đề cập riêng về Brevis, làm ZK-VM. Lý do là, Brevis làm nhiều công việc ZK không chỉ giới hạn ở L2, tức là “Nghiên cứu ZK và nghiên cứu L2 tách biệt”.
Ví dụ, họ có thị trường tính toán ZK, giúp phân phối thưởng ZK cho các hook của Uniswap, thuộc dạng ứng dụng dựa trên ZK. 
Tổng kết lại, Ethereum đã hoạt động được 10 năm, đã đề xuất khẩu hiệu ZK hóa trong vòng năm sáu năm, đến nay, sau nhiều nỗ lực, cuối cùng ZK hóa đã bước vào giai đoạn Alpha, điều này không thể thiếu sự đóng góp liên tục của Ethereum cùng với các đội nhóm ZK bên thứ ba như Brevis, Polygon.
