Vậy là, từ đầu năm 2025 đã xảy ra một điều khá thú vị trên thị trường tài chính. Vốn hóa thị trường của token cổ phần đột nhiên tăng gần 3,5 lần. Đây không phải là tình cờ—đang có một bước chuyển lớn đang diễn ra phía sau màn hình.

Chỉ cần nhìn vào, thị trường chứng khoán toàn cầu đã rất lớn, trị giá hơn 150 nghìn tỷ đô la. Nhưng hệ thống vẫn còn lạc hậu. Giao dịch chỉ diễn ra 5 ngày một tuần, việc thanh toán vẫn phụ thuộc nhiều trung gian, và quyền truy cập vào các công ty tăng trưởng cao thì rất hạn chế. Chỉ có một số ít nhà đầu tư tổ chức mới có thể tham gia.

Và rồi, token hóa bắt đầu thay đổi tất cả. NYSE, Nasdaq, thậm chí DTCC—những tổ chức lớn này đã bắt đầu phát triển hạ tầng cho cổ phiếu được token hóa. Tại sao? Bởi vì công nghệ blockchain có thể giải quyết đồng thời ba vấn đề.

Thứ nhất, giao dịch 24/7 không ngừng nghỉ. Hiện tại, mới khoảng 11% giao dịch cổ phiếu Mỹ diễn ra ngoài giờ bình thường. Nhưng thị trường mở suốt ngày đêm có thể xử lý thông tin mới nhanh hơn và phù hợp hơn với nhà đầu tư toàn cầu—bởi vì khoảng 15% cổ phiếu Mỹ thực sự do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ.

Thứ hai, quyền sở hữu trở nên minh bạch và có thể lập trình. Trước đây, quyền sở hữu cổ phiếu được ghi nhận qua nhiều trung gian—như nhà môi giới, trung tâm bù trừ, kho lưu trữ trung tâm. Với token hóa, quyền sở hữu có thể được theo dõi trực tiếp trên blockchain. Điều này có nghĩa là chủ sở hữu có thể dùng tài sản làm tài sản thế chấp vay vốn, đưa vào pool thanh khoản, hoặc tạo ra các cấu trúc tài chính phức tạp hơn. Trong thị trường truyền thống, tất cả những điều này đều cần nhiều trung gian và chi phí. Hiệu quả này có thể tiết kiệm từ 5 đến 10 tỷ đô la mỗi năm cho ngành công nghiệp cổ phiếu.

Thứ ba, và đây là yếu tố thay đổi cuộc chơi nhất, quyền truy cập vào thị trường tư nhân trở nên dễ dàng hơn. Hiện tại, để đầu tư vào công ty tư nhân, bạn phải là nhà đầu tư đủ điều kiện—tối thiểu có giá trị ròng 1 triệu đô la, hoặc thu nhập hàng năm 200 nghìn đô la. Các công ty tư nhân cũng phải kiểm soát số lượng cổ đông, tối đa 2000 cổ đông đăng ký hoặc 500 nhà đầu tư không đủ điều kiện trước khi phải niêm yết.

Điều này có nghĩa là phần lớn nhà đầu tư về cơ bản không có cơ hội tiếp cận các công ty tốt cho đến khi họ IPO. Nhưng token hóa có thể thay đổi điều này. Gần đây, Robinhood đã ra mắt token của OpenAI và SpaceX dành cho người đủ điều kiện tại châu Âu—mang lại khả năng tiếp cận cho nhà đầu tư bán lẻ tới hai công ty được săn đón nhất thế giới.

Thực ra, đây là ví dụ về cách các công ty vốn mạo hiểm và nhà đầu tư tổ chức truyền thống bắt đầu mất đi vai trò kiểm soát cổng vào. Cấu trúc SPV phổ biến cho phép nhà phát hành token cung cấp quyền truy cập đầu tư vào các công ty tư nhân vốn trước đây chỉ dành cho các quỹ mạo hiểm và tiền tổ chức. Nhưng có một điểm cần lưu ý—những token này không phải lúc nào cũng đại diện cho quyền sở hữu trực tiếp. Token SpaceX của Robinhood thể hiện quyền đòi hỏi về mặt kinh tế đối với tổ chức trung gian, chứ không phải cổ phiếu trực tiếp. Điều này có nghĩa là các quyền lợi được đại diện có thể khác nhau tùy theo nhà phát hành. Cổ phiếu ưu đãi so với cổ phiếu phổ thông? Không rõ ràng. Quyền chuyển đổi? Cũng không rõ. Không có tiêu chuẩn hóa như vậy, nhà đầu tư sẽ khó so sánh hoặc định giá token một cách chính xác.

Nhưng dù có những sự không rõ ràng về cấu trúc này, nhu cầu vẫn rất cao. Khảo sát cho thấy 90% người Mỹ sẵn sàng phân bổ một phần tiết kiệm hưu trí vào tài sản tư nhân, đặc biệt trong giới Gen Z và Millennials. Đó là lý do tại sao nhiều công ty hiện nay giữ tư cách tư nhân lâu hơn—họ có thể huy động vốn mà không cần IPO.

Vì vậy, động lực của token hóa cổ phần thực ra là một thử thách lớn: liệu công nghệ blockchain có thể mở rộng từ lớp thanh toán sang quyền sở hữu tài sản tài chính không? Stablecoin đã chứng minh được ý tưởng—tăng trưởng gấp 10 lần trong 5 năm qua. Token cổ phần bây giờ là lượt của họ. Nếu thành công, đây không chỉ là về thị trường chứng khoán—mà còn về cách quyền sở hữu và quyền truy cập tài chính sẽ được cấu trúc lại trong kỷ nguyên số.