Tại sao Iran lại thích sử dụng stablecoin hơn để làm tiền tệ thông hành qua eo biển Hormuz?

Viết bài: Chainalysis

Dịch: AididiaoJP, Foresight News

Tổng quan

Bloomberg ngày 1 tháng 4 năm 2026 đưa tin, Quân đoàn Cách mạng Hồi giáo Iran đã bắt đầu thu phí quá cảnh đối với các tàu đi qua eo biển Hormuz, các nhà vận chuyển hàng hóa thương lượng với phía Iran với mức phí khởi điểm khoảng 1 USD mỗi thùng dầu, có thể thanh toán bằng nhân dân tệ hoặc stablecoin, thông qua một trung gian liên quan đến Quân đoàn Cách mạng và hệ thống cấp phép. Sau đó, một bài báo của Financial Times dẫn lời một phát ngôn viên của Hiệp hội Xuất khẩu dầu mỏ, khí đốt tự nhiên và hóa phẩm Iran, nói rằng trong thời gian ngừng bắn, các công ty vận tải muốn đi qua eo biển Hormuz sẽ bị yêu cầu thanh toán phí qua tiền mã hóa với mức 1 USD mỗi thùng dầu.

Mặc dù tuyên bố này đề cập cụ thể đến Bitcoin, nhưng chúng tôi dự đoán rằng, khi thu phí như vậy, Iran sẽ ưu tiên sử dụng stablecoin thay vì Bitcoin, phù hợp với mô hình lâu dài của chính quyền Iran và các đại lý khu vực của họ, vốn dựa lớn vào stablecoin để thực hiện các hoạt động buôn lậu và trốn tránh trừng phạt.

Tiến triển mới nhất này là phần mở rộng của bản đồ tiền mã hóa ngày càng mở rộng của Quân đoàn Cách mạng Hồi giáo. Theo các chỉ định trừng phạt của Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài của Mỹ, danh sách truy bắt của Trung tâm Chống khủng bố và Tình báo Đối ngoại của Mỹ, cùng dữ liệu địa chỉ ngân hàng trung ương Iran bị rò rỉ, hoạt động tiền mã hóa của Quân đoàn chiếm khoảng một nửa quy mô toàn bộ hệ sinh thái mã hóa của Iran vào quý IV năm 2025, với hàng tỷ USD giao dịch.

Các công ty vận tải thanh toán phí qua eo biển Hormuz đối mặt với rủi ro trừng phạt lớn vì Iran bị trừng phạt toàn diện bởi Mỹ và cộng đồng quốc tế. Điều này thường có nghĩa là các doanh nghiệp cần có giấy phép hoặc sự chấp thuận đặc biệt từ các cơ quan chức năng trước khi giao dịch với các thực thể bị trừng phạt hoặc trong khu vực pháp lý của họ.

Khi tình hình phát triển, các cơ quan quản lý, cơ quan thực thi pháp luật và các nhà phát hành stablecoin cần vào cuộc, nhận diện các ví do Quân đoàn kiểm soát và các đối tác giao dịch của họ, đồng thời phong tỏa các tài sản bất hợp pháp.

Tiền mã hóa ứng dụng cấp quốc gia – Những tiền tuyến mới

Bloomberg ngày 1 tháng 4 năm 2026 đưa tin, Quân đoàn Cách mạng Hồi giáo Iran đã bắt đầu thu phí quá cảnh đối với các tàu tìm cách an toàn đi qua eo biển Hormuz. Các nhà vận chuyển hàng hóa được yêu cầu làm thủ tục qua một trung gian liên quan đến Quân đoàn, cung cấp chi tiết về quyền sở hữu tàu, cờ quốc gia, hàng hóa, điểm đến và thủy thủ đoàn, sau đó thương lượng phí – thường bắt đầu từ khoảng 1 USD mỗi thùng dầu, thanh toán bằng nhân dân tệ hoặc stablecoin – để đổi lấy mã phép và tuyến đường đi qua có sự bảo vệ, gọi là “trạm thu phí Iran” trong ngành.

Sau đó, Financial Times ngày 8 tháng 4 năm 2026 dẫn lời Hamid Hosseini, phát ngôn viên của Hiệp hội Xuất khẩu dầu mỏ, khí đốt tự nhiên và hóa phẩm Iran – một tổ chức ngành liên kết chặt chẽ với chính phủ – nói rằng các tàu chở dầu cần gửi email báo cáo tình hình hàng hóa cho chính quyền Iran, sau đó Iran sẽ thông báo số tiền phí quá cảnh cần thanh toán bằng “tiền kỹ thuật số”. Ông đặc biệt đề cập đến Bitcoin và nói rằng các tàu chở dầu sẽ có “vài giây để hoàn tất thanh toán bằng Bitcoin, nhằm đảm bảo không bị theo dõi hoặc tịch thu do trừng phạt.”

Nếu biện pháp này được thực thi, đó sẽ đánh dấu một cột mốc quan trọng: ví dụ đầu tiên của một quốc gia chủ quyền yêu cầu thanh toán phí quá cảnh qua đường thủy quốc tế bằng tiền mã hóa. Ngoài cuộc khủng hoảng hiện tại, hành động của Tehran mở ra một tiền lệ nguy hiểm cho các hoạt động thương mại quốc tế trong tương lai. Nếu thành công, cơ chế này sẽ cung cấp một bằng chứng khả thi, dễ bị các thực thể bị trừng phạt khác bắt chước và nhân rộng đến các tuyến đường hàng hải chiến lược và trung tâm thương mại toàn cầu khác.

Dù ý tưởng này nghe có vẻ mới mẻ, nhưng hoàn toàn phù hợp với mô hình sử dụng tiền mã hóa – đặc biệt là stablecoin – của chính quyền Iran, vốn đã được ghi nhận rõ ràng và mở rộng nhanh chóng trong việc thúc đẩy buôn bán vũ khí, dầu mỏ và hàng hóa lớn quy mô lớn.

Tại sao chúng tôi dự đoán stablecoin thay vì Bitcoin

Hosseini đề cập rõ ràng đến Bitcoin, và lựa chọn này có vẻ hợp lý: Bitcoin hoàn toàn phi tập trung, khác với USDT và các stablecoin khác, không thể bị phát hành hoặc đóng băng bởi nhà phát hành. Tuy nhiên, dựa trên phân tích sâu về hoạt động trên chuỗi của chính quyền Iran, chúng tôi dự đoán rằng, nếu kế hoạch này được thực thi, stablecoin sẽ trở thành công cụ ưu tiên để thu phí quá cảnh quy mô lớn.

Lịch sử cho thấy, lý do Iran sử dụng stablecoin là vì chúng gắn với USD, đảm bảo chức năng lưu trữ giá trị và cung cấp tính thanh khoản cần thiết cho quy mô lớn. Khi đồng rial Iran sụt giảm mạnh và nền kinh tế Iran liên tục gặp khủng hoảng, sự phụ thuộc vào stablecoin mang ý nghĩa chiến lược lớn hơn. Trong khi đó, Bitcoin thường xuyên biến động giá theo chu kỳ. Vì Bitcoin không có nhà phát hành, không thể bị trung gian giữ hoặc đóng băng, chủ yếu được các nhóm mạng Iran dùng để đòi tiền chuộc ransomware và hỗ trợ hoạt động mạng độc hại, khác hẳn với quy mô lớn, hướng thương mại của phí quá cảnh eo biển Hormuz.

Theo các ghi nhận hiện có, hoạt động trên chuỗi của Quân đoàn Cách mạng Hồi giáo – bao gồm bán dầu, mua vũ khí và hỗ trợ tài chính cho các đại lý – phần lớn dựa vào stablecoin làm phương tiện giao dịch. Eo biển Hormuz là một trong những tuyến đường chiến lược quan trọng nhất thế giới, vận chuyển khoảng 20% dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu. Với khoảng 175 triệu thùng dầu thô và dầu thành phẩm đang được chở qua các tàu chở dầu ở Vịnh Ba Tư, ngay cả việc thu phí quá cảnh một phần nhỏ trong số này cũng có thể mang lại nguồn thu tài chính cần thiết cho chính quyền Iran trong bối cảnh họ đối mặt với những mối đe dọa nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ.

Đế chế mã hóa của Quân đoàn Cách mạng Hồi giáo: Hàng tỷ USD trên chuỗi

Để hiểu tại sao phí quá cảnh eo biển Hormuz tính bằng tiền mã hóa lại trở thành bước đi hợp lý tiếp theo của chính quyền Iran, cần phải hiểu quy mô và độ tinh vi của hoạt động chuỗi của Quân đoàn Cách mạng Hồi giáo hiện nay.

Như chúng tôi đã ghi nhận trong phân tích về hệ sinh thái mã hóa trị giá 7.8 tỷ USD của Iran đầu năm nay, hoạt động chuỗi của Quân đoàn Cách mạng Hồi giáo đã liên tục tăng trưởng đều đặn, đến quý IV năm 2025 chiếm khoảng một nửa tổng quy mô hệ sinh thái mã hóa của Iran. Các địa chỉ liên quan đến Quân đoàn nhận về hơn 2 tỷ USD vào năm 2024, và tăng vọt lên hơn 3 tỷ USD vào năm 2025. Những con số này chỉ là ước tính thận trọng, vì mới chỉ phản ánh các địa chỉ bị chỉ định trừng phạt của Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài và danh sách truy bắt của Trung tâm Chống khủng bố và Tình báo Đối ngoại, chưa kể đến các công ty vỏ bọc, trung gian tài chính và các ví khác do Quân đoàn kiểm soát.

Ảnh hưởng của trừng phạt đối với các công ty vận tải

Đối với ngành vận tải toàn cầu, phí quá cảnh mã hóa của Iran mang lại rủi ro pháp lý lớn. Iran bị trừng phạt toàn diện bởi Mỹ, nghĩa là các cá nhân và thực thể Mỹ không được phép tham gia hầu hết các giao dịch liên quan đến chính phủ Iran, các tổ chức và công cụ của họ. Các công ty vận tải muốn đi qua eo biển Hormuz bằng tiền mã hóa hoặc hình thức khác của thanh toán có thể đối mặt với các hình phạt nghiêm khắc. Thêm vào đó, trong bối cảnh ngừng bắn mong manh, không phải tất cả các công ty dầu khí, vận tải và các doanh nghiệp đa quốc gia đều đã sẵn sàng vận chuyển và bảo hiểm hàng hóa qua eo biển này.

Thông thường, các doanh nghiệp cần xin phép hoặc được phê duyệt từ Bộ Tài chính Mỹ để thực hiện giao dịch với các thực thể bị trừng phạt hoặc hoạt động trong khu vực pháp lý bị hạn chế. Việc thanh toán bằng tiền mã hóa cho các thực thể liên quan đến Iran mà không có giấy phép có thể vi phạm trừng phạt, dẫn đến các hành động pháp lý, phạt tiền và tổn hại danh tiếng, đồng thời cung cấp vật chất hỗ trợ cho các hoạt động chiến tranh của Iran và các nhóm đại lý của họ trong khu vực.

Việc thanh toán bằng tiền mã hóa thay vì tiền pháp định truyền thống không làm thay đổi tác động của trừng phạt. Tuy nhiên, tính minh bạch của blockchain giúp các cơ quan quản lý và nhóm tuân thủ theo dõi dòng tiền gần như theo thời gian thực. Điều này giúp nhận diện các thực thể tương tác trực tiếp hoặc gián tiếp với các ví bị trừng phạt.

Triển vọng tương lai: Cơ hội thực thi các biện pháp chặn

Việc liên tục xác minh và cập nhật danh sách các ví của Quân đoàn Cách mạng Hồi giáo là cực kỳ quan trọng. Mỗi lần mở rộng danh sách trừng phạt và danh sách truy bắt đều làm phong phú thêm sơ đồ hạ tầng tài chính chuỗi của Quân đoàn, khiến chính quyền Iran ngày càng khó tiếp cận dòng tiền chính thống.

Việc thực thi các biện pháp chặn có thể đến từ cả khu vực công và tư:

Các nhà phát hành stablecoin có thể kỹ thuật khóa các tài sản trong ví do Quân đoàn hoặc các thực thể bị trừng phạt kiểm soát hoặc liên kết. Nếu như dự đoán của chúng tôi đúng, việc Iran sử dụng stablecoin để thu phí quá cảnh eo biển Hormuz sẽ tạo ra một điểm can thiệp trực tiếp.

Các cơ quan thực thi pháp luật có thể sử dụng dữ liệu blockchain để truy vết ngược dòng tiền thanh toán phí quá cảnh qua các cơ sở rửa tiền của Quân đoàn, từ đó có thể xác định các nút mới và điểm thoát của dòng tiền trong mạng lưới này.

Các cơ quan quản lý nên tiếp tục xác minh và mở rộng phạm vi các ví của Quân đoàn Cách mạng Hồi giáo đã biết, mở rộng các hoạt động chuỗi của chính quyền Iran.

Các sàn giao dịch, tổ chức tài chính và nhóm tuân thủ của các công ty vận tải cần liên tục theo dõi rủi ro liên quan đến các ví liên quan đến Iran và Quân đoàn, đặc biệt khi cơ chế thu phí mới này có thể mang lại dòng tiền mới cho hệ sinh thái mã hóa chính thống.

Khi Iran tiếp tục tích hợp tiền mã hóa vào hoạt động tài chính quốc gia – từ bán dầu, tài trợ đại lý đến phí quá cảnh hàng hải – phân tích chuỗi blockchain sẽ đóng vai trò then chốt trong việc duy trì khả năng giám sát dòng tiền này, giúp cộng đồng quốc tế giảm thiểu rủi ro và tạo ra các manh mối hành động khả thi.