Luật chống tham nhũng xuyên biên giới sắp có hiệu lực, các doanh nghiệp ra nước ngoài và VASP làm thế nào để tránh rủi ro?

Viết bài: Nhóm pháp lý Tiêu Sa

Tháng 3 năm nay, báo cáo công tác của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã đưa “Xây dựng luật chống tham nhũng xuyên biên giới” vào nhiệm vụ lập pháp trọng tâm hàng năm, đánh dấu bước vào giai đoạn mới về quản lý pháp luật chuyên biệt trong lĩnh vực chống tham nhũng xuyên biên giới của Trung Quốc. Việc xây dựng luật mới sẽ ảnh hưởng như thế nào đến các doanh nghiệp ra nước ngoài và các chủ thể khác của Trung Quốc? Các doanh nghiệp cần hành động ra sao để đối phó với tham nhũng xuyên biên giới?

Hôm nay, nhóm Tiêu Sa sẽ hệ thống tổng hợp các động thái lập pháp và các điểm khó khăn, thực tiễn trong lĩnh vực chống tham nhũng xuyên biên giới, kết hợp kinh nghiệm quốc tế, để cung cấp hướng dẫn tuân thủ cho các doanh nghiệp Trung Quốc “đi ra ngoài”.

I. Động thái lập pháp quốc tế

Đối mặt với thách thức toàn cầu về tham nhũng, các quốc gia phát triển như Mỹ, Anh, Pháp đã tiên phong xây dựng hệ thống pháp luật chống tham nhũng nghiêm ngặt, chủ yếu quy định về phạm vi quyền hạn, lý do chống biện hộ, v.v. Nội dung cốt lõi như bảng dưới đây:

Tổng thể thiết kế của ba quốc gia cho thấy, hiện nay, quy định pháp luật về chống tham nhũng xuyên biên giới toàn cầu tập trung thể hiện ba đặc điểm chính. Thứ nhất, nhấn mạnh quyền hạn ngoài lãnh thổ, mở rộng phạm vi áp dụng pháp luật, nhằm kiểm soát hiệu quả các hành vi tham nhũng ở nước ngoài; Thứ hai, tập trung xây dựng cơ chế phòng ngừa trước, yêu cầu doanh nghiệp xây dựng hệ thống tuân thủ nội bộ hiệu quả; Thứ ba, phối hợp các biện pháp trừng phạt và phòng ngừa, sử dụng các khoản phạt lớn để trừng phạt. Đồng thời, còn có các biện pháp như thỏa thuận hoãn truy tố, hòa giải tư pháp, khuyến khích doanh nghiệp tự kiểm tra, tích cực sửa đổi.

Các quy tắc chung này vừa là thành quả của kinh nghiệm quản trị tham nhũng toàn cầu, cũng cung cấp những bài học quan trọng cho Trung Quốc thúc đẩy xây dựng luật chuyên biệt chống tham nhũng xuyên biên giới và hoàn thiện hệ thống giám sát tuân thủ doanh nghiệp.

II. Điểm đau trong tuân thủ của doanh nghiệp

Trong bối cảnh pháp luật quốc tế và trong nước đồng hành thúc đẩy, các doanh nghiệp Trung Quốc ra nước ngoài vẫn đối mặt với các khó khăn thực tế sau khi thực hiện nghĩa vụ tuân thủ:

Thứ nhất, ý thức tuân thủ có sự lệch lạc. Một số doanh nghiệp có xu hướng “chú trọng kinh doanh, xem nhẹ tuân thủ”, coi tuân thủ chống tham nhũng xuyên biên giới như gánh nặng chi phí, chưa thể tích hợp vào chiến lược và quyết định kinh doanh của doanh nghiệp; một số còn có tâm lý may rủi, thậm chí chủ động né tránh quản lý.

Thứ hai, giới hạn tuân thủ không rõ ràng. Doanh nghiệp mơ hồ về tiêu chuẩn nhận diện hành vi tham nhũng xuyên biên giới và giới hạn thao tác, khó phân biệt giữa giao dịch thương mại bình thường và hối lộ bất hợp pháp, đặc biệt trong các tình huống như tặng quà ở nước ngoài, tiếp khách công vụ, v.v., chỉ cần sơ suất là có thể chạm tới giới hạn pháp luật.

Thứ ba, hệ thống tuân thủ chưa hoàn thiện. Phần lớn doanh nghiệp chưa xây dựng được hệ thống tổ chức tuân thủ đầy đủ, bộ phận tuân thủ thiếu tính độc lập, khó tạo ra sự kiểm soát cân bằng hiệu quả. Hệ thống kiểm soát nội bộ thường mang tính hình thức, áp dụng mẫu chung mà chưa phù hợp với đặc thù kinh doanh của chính doanh nghiệp, thiếu khả năng vận hành thực tế.

Thứ tư, pháp luật xuyên biên giới chưa rõ ràng. Trong quá trình hoạt động xuyên biên giới, doanh nghiệp cần tuân thủ đồng thời pháp luật trong nước, pháp luật nước chủ nhà và các quy định quốc tế liên quan. Các quy tắc của các khu vực pháp lý khác nhau có sự khác biệt lớn, ví dụ như Trung Quốc cấm hoàn toàn hối lộ thương mại, trong khi một số quốc gia cho phép “thanh toán tiện lợi” nhỏ, dễ gây nhầm lẫn về giới hạn phạm pháp của doanh nghiệp.

III. Những bài học từ tuân thủ doanh nghiệp và kiểm soát nội bộ

Đối mặt với môi trường quản lý ngày càng nghiêm ngặt trong và ngoài nước cùng các điểm đau của chính doanh nghiệp, các doanh nghiệp cần chuyển từ phản ứng bị động sang chủ động tuân thủ, nâng cao tuân thủ chống tham nhũng xuyên biên giới lên cấp độ chiến lược, biến nghĩa vụ tuân thủ pháp luật thành các quy chuẩn hàng ngày có thể vận hành. Nhóm Tiêu Sa đưa ra các đề xuất sau:

（一）Thống nhất tiêu chuẩn tuân thủ xuyên biên giới

Đối với vấn đề pháp luật áp dụng hỗn loạn trong thực tiễn, doanh nghiệp nên xây dựng cơ chế theo dõi pháp luật thường xuyên, hệ thống hóa các quy định chống tham nhũng trong khu vực hoạt động. Đồng thời, xây dựng cơ chế đánh giá xung đột pháp luật nội bộ, dự phòng các phương án thay thế khi xảy ra xung đột, đảm bảo tính hợp pháp của hoạt động kinh doanh trong khung quản lý đa tầng.

（二）Hoàn thiện cấu trúc quản trị cấp cao

Thiết lập bộ phận quản lý tuân thủ chuyên trách, trang bị nhân viên tuân thủ chuyên nghiệp, phụ trách kiểm tra tuân thủ, kiểm soát rủi ro, xử lý vi phạm, đảm bảo tuân thủ độc lập. Ngoài ra, còn có thể xây dựng kênh báo cáo ẩn danh, hoàn thiện hệ thống bảo vệ người báo cáo, xử lý kịp thời các dấu hiệu vi phạm, đảm bảo tính liêm chính nội bộ doanh nghiệp.

（三）Hoàn thiện cơ chế kiểm soát rủi ro toàn diện

Trong các giai đoạn như thẩm định dự án, mua bán sáp nhập, đấu thầu, tiến hành điều tra thận trọng chống tham nhũng trước, xây dựng các phương án riêng cho các điểm rủi ro cao, xây dựng hàng rào phòng ngừa trước; trong quá trình thực hiện, sử dụng công cụ số hóa để theo dõi, cảnh báo rủi ro theo thời gian thực; sau đó, thực thi nghiêm ngặt chế độ trách nhiệm, tiến hành điều tra và sửa đổi kịp thời các vi phạm, giảm thiểu tối đa thiệt hại cho doanh nghiệp.

（四）Tăng cường quản lý tuân thủ của bên thứ ba

Thực hiện kiểm tra chặt chẽ các đại lý, nhà thầu phụ, nhà cung cấp, v.v., trong quá trình hợp tác ký kết điều khoản tuân thủ đặc thù, rõ ràng tiêu chuẩn thực thi và trách nhiệm vi phạm; đồng thời, tiến hành kiểm tra, rà soát định kỳ, xử lý kịp thời các rủi ro tuân thủ của bên thứ ba.

Kết luận

Nhóm Tiêu Sa đặc biệt nhấn mạnh, việc xây dựng và thực thi Luật chống tham nhũng xuyên biên giới của Trung Quốc có thể gây ra rủi ro pháp lý bổ sung đối với các chủ thể nước ngoài. Ví dụ, đối với các doanh nghiệp đa quốc gia có liên kết cụ thể với hoạt động của Trung Quốc (ví dụ, đội ngũ hỗ trợ kỹ thuật chính đặt tại Trung Quốc đại lục, quy trình thanh toán hoặc hoàn trả chi phí tại Trung Quốc, rủi ro chính trong hoạt động nằm tại Trung Quốc, v.v.), cần đánh giá lại các điểm liên kết này.

Nhóm Tiêu Sa dự đoán, việc xác định quyền hạn của Luật chống tham nhũng xuyên biên giới của Trung Quốc có thể tương tự như FCPA của Mỹ, tức là chỉ cần một vấn đề có liên quan nhất định đến Trung Quốc là có thể rơi vào phạm vi điều chỉnh của luật này. Do đó, các sàn giao dịch tiền mã hóa quốc tế và các VASP (dịch vụ thanh toán ảo) rộng lớn cần đánh giá lại rủi ro phát sinh từ các hoạt động liên quan đến Luật này trong các lĩnh vực kinh doanh của họ.