Kẹt họng: Ngọn lửa đầu tiên của người chỉ huy mới ở Tehran

13 tháng 3 năm 2026, đối với Iran vừa mới mất cha trong cuộc tấn công phối hợp giữa Mỹ và Israel, là ngày để tái xác lập ý chí quốc gia. Tổng lãnh tụ mới của Iran, Muqtada Khamenei, đã phát biểu bài phát biểu toàn quốc đầu tiên sau khi nhậm chức vào ngày này.

Thông qua hình ảnh trên truyền hình quốc gia, nhà lãnh đạo mới này, người trước đó chưa từng đưa ra bất kỳ tuyên bố bằng văn bản nào và đã lâu lẩn tránh khỏi tầm mắt công chúng, đã gửi đi một tín hiệu rõ ràng với thế giới: Iran sẽ không lùi bước vì vụ tấn công vào lãnh đạo cốt lõi, ngược lại, sẽ thắt chặt eo biển Hormuz, điểm then chốt của năng lượng toàn cầu, như một đòn bẩy chiến lược, và kêu gọi các quốc gia láng giềng trong khu vực “phải nhanh chóng đóng cửa các căn cứ quân sự Mỹ”, nếu không, các cơ sở này sẽ trở thành mục tiêu hợp pháp để quân đội Iran tấn công.

Bản tuyên bố này được đưa ra đúng vào ngày Mỹ-Israel liên quân bắt đầu thực hiện các cuộc không kích quy mô lớn vào các mục tiêu trong lãnh thổ Iran đã tròn 13 ngày, đúng thời điểm Iran đang chìm đắm trong cảm xúc báo thù.

1. Chuyển giao quyền lực trong chiến tranh

● Sự nhậm chức của Muqtada Khamenei đi kèm với mùi khói súng nồng nặc và sắc thái bi thương. Cha của ông, Ali Khamenei, người đã giữ chức lãnh đạo Iran trong nhiều thập kỷ, đã thiệt mạng trong cuộc tấn công phối hợp của Mỹ và Israel vào ngày 28 tháng 2 tại Tehran.

● Theo báo cáo, chính Muqtada cũng bị thương trong vụ tấn công đó. Mặc dù phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran sau đó đã nói với truyền thông rằng, lãnh tụ tối cao “bị thương nhưng tình hình ổn định”, nhưng chi tiết này đủ để phản ánh tình thế nguy hiểm mà trung tâm quyền lực lúc đó đang đối mặt.

● Trong phần mở đầu của tuyên bố, Muqtada đã bày tỏ lời chia buồn về “tử vong đau thương của cha” và thừa nhận rằng việc kế nhiệm “trách nhiệm nặng nề” này. Ông đã đọc tuyên bố gồm bảy phần qua truyền hình chính thức, không chỉ để báo cáo với người dân trong nước mà còn là lời tuyên chiến công khai với các thế lực đối địch.

● Đáng chú ý, các phương tiện truyền thông Mỹ tiết lộ rằng lý do tại sao nhà lãnh đạo tối cao này trước đó chưa từng đưa ra tuyên bố bằng văn bản là do lý do an ninh chặt chẽ — “bởi lo ngại có thể tiết lộ vị trí, đe dọa an toàn”. Một số quan chức Iran cho biết, Muqtada hiện đang ẩn náu tại một địa điểm cực kỳ an toàn, liên lạc với bên ngoài bị hạn chế tối đa.

2. “Không mở miệng là sẽ đánh”: Thông điệp cuối cùng gửi đến các căn cứ quân sự Mỹ

● Sự xuất hiện lần đầu của Muqtada Khamenei còn gây chú ý bởi lời cảnh báo nghiêm khắc gửi đến các quốc gia trong khu vực. Ông kêu gọi các quốc gia láng giềng có căn cứ quân sự Mỹ trong lãnh thổ của mình phải ngay lập tức đóng cửa các cơ sở này.

● “Kẻ thù đã thiết lập căn cứ quân sự tại một số quốc gia láng giềng, trong đó có những nơi dùng để tấn công Iran,” Muqtada nhấn mạnh trong tuyên bố. “Iran không tấn công các nước láng giềng, chỉ nhằm vào các căn cứ của kẻ thù.” Ông rõ ràng chỉ ra rằng, nếu các cơ sở này tiếp tục hoạt động, chúng sẽ trở thành mục tiêu hợp pháp của quân đội Iran, và trong tương lai, nếu cần thiết, Iran sẽ tiếp tục thực hiện các hành động tương tự.

● Tuy nhiên, đồng thời với việc đưa ra đe dọa quân sự, nhà lãnh đạo mới này cũng cố gắng trấn an các quốc gia lân cận, thực hiện chiến thuật phân chia. Ông giải thích rằng, các hoạt động quân sự của Tehran chỉ nhằm vào các cơ sở của Mỹ, chứ không nhằm vào các quốc gia láng giềng. “Chúng tôi tin vào tình hữu nghị với các nước láng giềng, mục tiêu chỉ giới hạn trong các căn cứ, và chúng tôi sẽ không thể tránh khỏi tiếp tục hành động,” ông nói. “Chúng tôi kêu gọi các nước láng giềng rõ ràng lập lập trường, và yêu cầu các quốc gia này nhanh chóng đóng cửa các căn cứ quân sự Mỹ, vì ‘những lời nói của Mỹ về việc mang lại an toàn và hòa bình chỉ là lời dối trá’.”

● Các hành động của quân đội Iran dường như cũng chứng minh cho mối đe dọa này. Ngay trong ngày Muqtada phát biểu, cố vấn của Tư lệnh Lực lượng Cách mạng Hồi giáo Iran, Jafari, tuyên bố rằng trong những ngày gần đây, Iran đã phá hủy “70% căn cứ quân sự và trung tâm chỉ huy của Mỹ” tại Trung Đông. Iran còn công bố các hình ảnh vệ tinh trước và sau các cuộc tấn công trong chiến dịch “Thực hiện lời hứa 4”, nhằm chứng minh hiệu quả của các cuộc tấn công này, trong đó có căn cứ Udeid của Mỹ tại Qatar và căn cứ Zafar của Mỹ tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.

3. Hormuz: Thắt chặt vòng cổ kinh tế toàn cầu

● Nếu việc đóng cửa các căn cứ quân sự Mỹ là “dọn dẹp” các sự hiện diện quân sự trong khu vực, thì phong tỏa eo biển Hormuz chính là đòn giáng “ngạt thở” vào mạch máu của nền kinh tế toàn cầu.

● Muqtada trong tuyên bố nhấn mạnh Iran “nên tiếp tục đóng cửa eo biển Hormuz như một công cụ gây áp lực lên kẻ thù”. Lời phát biểu này không phải là lời nói suông. Là tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng nhất thế giới, việc liên tục gián đoạn eo biển Hormuz đang gây ra những chấn động dữ dội trên thị trường năng lượng toàn cầu.

● Trong báo cáo ngày hôm đó, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo rằng, “Chiến tranh Trung Đông đang gây ra sự gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu.” Tổng sản lượng dầu của các quốc gia Vùng Vịnh đã giảm ít nhất 10 triệu thùng/ngày. Nếu dòng vận chuyển không thể nhanh chóng phục hồi, thiệt hại về nguồn cung sẽ còn tiếp tục mở rộng.

● Thị trường phản ứng rất nhạy cảm. Dù IEA đã tuyên bố 32 quốc gia thành viên đã nhất trí phê duyệt giải phóng 400 triệu thùng dầu dự trữ chiến lược lớn nhất trong lịch sử, nhưng điều này vẫn chưa thể xoa dịu nỗi hoảng loạn của thị trường. Các nhà phân tích của Mitsubishi UFJ cho biết, dù quy mô giải phóng dự trữ của IEA rất lớn, nhưng so với thiệt hại nguồn cung từ eo biển Hormuz thì vẫn “khiêm tốn” — 4 trăm triệu thùng chỉ tương đương với nhu cầu dầu trung bình toàn cầu trong bốn ngày.

● Dữ liệu rõ ràng nhất chính là giá dầu Brent đã tăng vọt lên mức 101,59 USD mỗi thùng trong bối cảnh này. Goldman Sachs dự đoán, nếu dòng chảy qua eo biển Hormuz tiếp tục trì trệ trong toàn bộ tháng 3, giá dầu mỗi ngày có thể vượt quá đỉnh cao của năm 2008.

4. Kinh tế báo thù: “Ăn miếng trả miếng” trong đòi bồi thường

● Ngoài các biện pháp cứng rắn về địa chính trị và quân sự, tuyên bố của Muqtada còn chứa đựng một “logic báo thù” độc đáo. Ông không chỉ hứa sẽ cung cấp miễn phí chăm sóc y tế cho các nạn nhân và bồi thường thiệt hại tài sản, mà còn đề xuất một nguyên tắc đòi bồi thường sơ khai.

● “Iran nhất định phải đòi bồi thường từ kẻ thù,” tuyên bố viết. “Nếu kẻ thù từ chối bồi thường, Iran sẽ tịch thu tài sản của họ. Nếu không thể tịch thu, Iran sẽ phá hủy tài sản có giá trị tương đương của họ.”

● Cách đòi bồi thường dựa trên nguyên tắc “ăn miếng trả miếng” này mở rộng phạm vi xung đột từ lĩnh vực quân sự sang lĩnh vực kinh tế. Nó không chỉ nhằm giải thích cho các nạn nhân trong các vụ tấn công gần đây (như vụ tấn công trường học Minab), mà còn làm cơ sở pháp lý cho các hành động có thể sẽ được thực hiện tiếp theo nhằm vào tài sản của đối phương.

5. Trận chiến bế tắc và “đường dây chiến tranh mới”

● Lời phát biểu của Muqtada không chỉ dừng lại ở mức phòng thủ, mà còn hàm chứa ý đồ tấn công. Ông tiết lộ rằng Iran “đã nghiên cứu các chiến tuyến khác, nơi mà kẻ thù còn thiếu kinh nghiệm và rất dễ tổn thương.” Ông cảnh báo rằng, nếu chiến tranh kéo dài và được coi là phù hợp, các chiến tuyến này có thể sẽ được kích hoạt.

● Thoạt nghe, điều này có nghĩa là quy mô xung đột hiện tại có thể chỉ là phần mở đầu. Các nhà phân tích cho rằng, “đường dây chiến tranh mới” có thể bao gồm các cuộc tấn công quy mô lớn hơn nhằm vào Israel, các cuộc gián đoạn vận chuyển qua Biển Đỏ, hoặc kích hoạt các lực lượng ủy nhiệm tại Iraq, Syria, Yemen để phối hợp tấn công các mục tiêu của Mỹ và Israel.

● Ngay trong ngày Muqtada phát biểu, tình hình chiến trường cũng có dấu hiệu leo thang rõ rệt. Quân đoàn Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố đã hoàn thành các đợt tấn công thứ 40 và 41 trong chiến dịch “Thực hiện lời hứa 4”, phối hợp chiến đấu cùng Hezbollah Lebanon nhằm tấn công các mục tiêu Israel và các căn cứ Mỹ tại Trung Đông. Một số quan chức Israel cho biết đây là lần đầu tiên Iran và Hezbollah phối hợp tấn công Israel kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn chống Iran.

● Trong khi đó, phía Israel cũng không chịu thua kém. Quân đội Israel tuyên bố đã tiến hành “đợt không kích quy mô lớn” vào Tehran và đang xem xét mở một chiến dịch quân sự “quyết định số phận” tại Lebanon. Thủ tướng Netanyahu trong cuộc họp báo tối ngày 12 tuyên bố rằng Iran “đã khác xưa”, và Lực lượng Cách mạng Hồi giáo Iran cùng các dân quân Bác-ki đã “bị tổn thất nặng nề”.

6. Phản ứng quốc tế và các nỗ lực trung gian

Trước các tuyên bố cứng rắn của nhà lãnh đạo mới Iran, cộng đồng quốc tế đã nhanh chóng phản ứng.

● Mỹ, Tổng thống Trump cùng ngày tuyên bố rằng quân lực Mỹ “vô song”, các hoạt động quân sự chống Iran “tiến triển nhanh chóng”, nhưng cũng thừa nhận không muốn rút quân sớm — “Chúng tôi phải hoàn thành nhiệm vụ”. Tuy nhiên, chi phí chiến trường cao đã bắt đầu gây ra những nghi ngờ trong nội bộ. Các quan chức Lầu Năm Góc thừa nhận, trong 6 ngày đầu tấn công Iran, đã tiêu tốn hơn 11,3 tỷ USD.

● Bộ trưởng Quốc phòng Israel, Katz, nói rằng các hoạt động “sẽ không có giới hạn thời gian, cứ cần thiết là sẽ tiếp tục.”

● Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Nga, Zakharova, cho biết Nga đã đề xuất các sáng kiến hòa giải liên quan đến vấn đề Iran và đang tích cực trao đổi về vấn đề này. Bà cũng lên án “việc Mỹ và Israel tấn công Iran không phân biệt” là “đáng sốc”.

Tuyên bố công khai đầu tiên của Muqtada Khamenei, dù mang tính cứng rắn, nhưng thực chất vẽ ra một bức tranh chiến lược vừa tấn công vừa phòng thủ: về mặt quân sự, thể hiện sức mạnh răn đe qua các cuộc tấn công vào căn cứ Mỹ; về mặt địa chính trị, phong tỏa eo biển Hormuz, siết chặt mạch máu của nền kinh tế toàn cầu; về mặt ngoại giao, phân biệt đối xử với các nước láng giềng và Mỹ, cố gắng tránh rơi vào tình trạng cô lập toàn diện trong khu vực.

Như nhà phân tích Dara Doyle nhận định, các lời lẽ của nhà lãnh đạo tối cao mới được thị trường hiểu là “rất cứng rắn”, gần như không có dấu hiệu nào cho thấy Iran sẵn sàng nhượng bộ Mỹ và Israel. Đối với nhà lãnh đạo mới vừa tiếp quản quyền lực, còn nhiều vết thương chưa lành, cuộc chiến bắt đầu từ khi ông nhậm chức không chỉ là một thử thách nghiêm trọng, mà còn là “lễ trưởng thành” để củng cố quyền lực và xây dựng uy tín.

Thời điểm nào các hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz sẽ phục hồi phụ thuộc vào cách diễn biến của bàn cờ phức tạp này. Và Muqtada Khamenei, nhà lãnh đạo mới của Iran bước ra từ chiến tranh, đang cố gắng dùng “đòn bẩy cuối cùng” để xoay chuyển cán cân tình hình.