#国际油价突破100美元 Giá dầu tăng vọt lên 100 USD chỉ mới là bắt đầu

Trong những ngày đầu chiến tranh Mỹ-Iran, các nhà phân tích còn dự đoán giá dầu sẽ tăng lên 80 USD, không ngờ vào cuối tuần trước, giá dầu WTI và Brent đã cùng nhau vượt qua mốc 90 USD.

Ngay cả nhà phân tích trưởng của Goldman Sachs từng lạc quan về việc giảm giá dầu cũng bị thực tế đánh bạt nhanh chóng, buộc phải “phủ nhận” báo cáo trước đó. Theo báo cáo mới nhất của Goldman Sachs: nếu trong vài ngày tới không có dấu hiệu phục hồi lưu lượng qua eo biển, hoặc trong tuần này không có dấu hiệu giải pháp, giá dầu có khả năng vượt qua 100 USD vào tuần tới; nếu lưu lượng qua eo biển duy trì ở mức thấp trong toàn bộ tháng 3, giá dầu sẽ vượt qua đỉnh cao lịch sử của năm 2008 và 2022.
Điều này có nghĩa là cú sốc dầu ngắn hạn ban đầu có thể biến thành một “khủng hoảng dầu mỏ” toàn cầu. Giá dầu trong tương lai sẽ tăng đến mức nào? Cục diện eo biển Hormuz sẽ diễn biến ra sao?

 Năm lý do chính thúc đẩy giá dầu quốc tế tăng

1. Nguyên nhân căn bản của việc giá dầu tăng vọt là Iran từ ngày đầu chiến tranh đã chơi bài của mình — lần đầu tiên trong lịch sử, phong tỏa thực chất eo biển Hormuz. Theo dữ liệu của Goldman Sachs, trước khi Iran phong tỏa, lưu lượng dầu trung bình hàng ngày qua eo biển là 20 triệu thùng, sau phong tỏa, lưu lượng trung bình đã giảm khoảng 90%, tức là giảm khoảng 18 triệu thùng/ngày so với mức bình thường.
2. Nguyên nhân thứ hai, do các kênh thay thế chỉ như muối bỏ biển. Sau khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, các quốc gia Trung Đông bắt đầu tìm cách vận chuyển dầu ra ngoài, nhưng hiện tại chỉ có hai tuyến vận chuyển dự phòng: thứ nhất là đường ống dầu từ Ả Rập Saudi theo hướng Đông-Tây đến cảng Jebel Ali ở Vịnh Ba Tư. Thứ hai là đường ống Habu-Sharjah của UAE dẫn đến Vịnh Oman. Lý thuyết, công suất dự phòng khi mở toàn bộ đường ống có thể đạt khoảng 4 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, dữ liệu thực tế của Goldman Sachs cho thấy trong 4 ngày qua, hai tuyến đường ống này chỉ vận chuyển thêm 900 nghìn thùng/ngày, thấp hơn nhiều so với giới hạn lý thuyết.
Ả Rập Saudi, đường ống vận chuyển dầu
3. Nguyên nhân thứ ba, chiến tranh Iran đã ảnh hưởng đến các cơ sở khai thác và lưu trữ dầu khí. Điều này có nghĩa là ngay cả khi eo biển Hormuz được mở, công suất sản xuất dầu thô cũng không thể phục hồi nhanh chóng. Khi chiến tranh Iran bùng phát, các cơ sở dầu khí của các quốc gia Trung Đông đều ít nhiều bị tấn công bằng drone và tên lửa, như nhà máy lọc dầu và cảng của Ả Rập Saudi, cùng với trung tâm xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng lớn nhất thế giới của Qatar.
Ngoài ra, các kho chứa dầu của UAE, các khu chứa dầu và nhà máy lọc dầu của Bahrain, cùng các bồn chứa nhiên liệu tại cảng Oman đều bị tấn công.
Tình hình còn đang xấu đi. Ngày 7 tháng 3, vào đêm khuya, Israel đã tấn công nhiều cơ sở nhiên liệu của Iran, đây là lần đầu tiên kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran, các cơ sở năng lượng của Iran bị tấn công trực tiếp.
Ngày 7 tháng 3, một kho dầu của Iran bị tấn công, bốc ra khói đen đặc
Như một phản ứng “trực tiếp” đối với các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào các cơ sở dầu của Tehran, tối hôm đó, Lực lượng Cách mạng Hồi giáo Iran đã phóng tên lửa chính xác trúng nhà máy lọc dầu Haifa của Israel. Hành động này đã phá vỡ quy tắc ngầm trước đó của cả hai bên, chỉ giới hạn trong các mục tiêu quân sự, mở rộng xung đột sang “chiến tranh năng lượng toàn diện”.

4. Nguyên nhân thứ tư, khoảng cách kết thúc chiến tranh dường như “xa vời vô cùng”. Tổng thống Mỹ Trump gần đây đã đề xuất một khả năng kết thúc chiến tranh Iran: chỉ khi Tehran không còn quân đội hoạt động hoặc bất kỳ lãnh đạo nào còn nắm quyền, chiến tranh mới chấm dứt. Tổng thống Iran Raisi cũng phát biểu trong phỏng vấn: “Một quốc gia chỉ có 250 năm lịch sử (Mỹ), muốn ra lệnh cho một quốc gia có 3000 năm lịch sử (Iran), thì Iran nhất định không khuất phục.” Ông rõ ràng khẳng định Iran sẽ không đầu hàng và sẽ tiếp tục kháng cự.
5. Nguyên nhân thứ năm, phí bảo hiểm chiến tranh vận chuyển tăng vọt. Theo ước tính của hãng môi giới Jefferies trích dẫn Reuters, trước khi xung đột bùng phát, phí bảo hiểm chiến tranh cho một tàu là 0.25%, nay đã tăng lên 3%, nghĩa là phí bảo hiểm từ 625.000 USD đã tăng lên 7,5 triệu USD, tăng hơn 10 lần. Theo tính toán đơn giản, chi phí bảo hiểm tăng sẽ trực tiếp làm tăng chi phí vận chuyển của các thương nhân dầu mỏ, và chuyển gánh nặng này sang các nhà máy lọc dầu phía dưới, gây ra khoảng 3.44 USD/thùng chi phí bổ sung cho giá dầu quốc tế. Quan trọng hơn, do rủi ro chiến tranh tích tụ, các công ty bảo hiểm hàng hải đang hủy bỏ các hợp đồng bảo hiểm chiến tranh cho tàu thuyền. Thông báo của Hiệp hội Bảo hiểm Tàu London và Hiệp hội Bảo hiểm Tàu Mỹ ngày 1 tháng 3 cho biết, việc hủy bỏ bảo hiểm chiến tranh sẽ có hiệu lực từ ngày 5 tháng 3. Các tàu đã mua bảo hiểm bị hủy bỏ, các chủ tàu muốn mua mới thì các công ty bảo hiểm từ chối báo giá, thậm chí nếu có báo giá cũng tăng mạnh phí bảo hiểm. Kết quả là, các chủ tàu không thể mua bảo hiểm chiến tranh với chi phí chấp nhận được, họ sẵn sàng neo đậu tại cảng chờ tình hình rõ ràng hơn, đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị đình trệ, đẩy giá dầu thô tăng vọt.
 

100 USD chỉ mới là bắt đầu? 
Khi tình hình chiến tranh ngày càng xấu đi, ngày 6 tháng 3, hợp đồng chính của Brent tăng 9.26%, còn hợp đồng chính của dầu Mỹ tăng 12.67%, cả hai đều vượt qua mốc 90 USD/thùng. Theo dự báo theo tháng, trong tháng 3, giá dầu Brent đã tăng tổng cộng 27.47%, còn hợp đồng dầu Mỹ tăng 35.64%, và truyền dẫn sang nhiều mặt hàng khác.
Ngày 7 tháng 3, giá xăng tại các trạm xăng Mỹ gần chạm 6 USD/gallon
Điều đáng lo ngại hơn nữa là, 100 USD có thể chưa phải là đỉnh. Theo dự đoán của các thị trường bên ngoài, đến cuối tháng 3, khả năng giá dầu quốc tế đạt 110 USD là khoảng 72%, và có 54% khả năng đạt 120 USD. Và đây mới chỉ là dự báo về mức tăng trong tháng 3.
Trong bối cảnh chưa rõ thời điểm mở cửa trở lại và kho chứa dầu hạn chế, các quốc gia sản xuất dầu Trung Đông lần lượt công bố cắt giảm sản lượng hoặc ngừng khai thác. Kuwait ngày 7 tháng 3 chính thức tuyên bố, do chiến tranh Iran khiến các tàu chở dầu không thể qua Vịnh Ba Tư, nước này đã thực hiện các biện pháp “giảm sản xuất phòng ngừa”. Iraq là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Theo Bộ trưởng Dầu mỏ Iraq tuần này, do tắc nghẽn xuất khẩu, sản lượng dầu của Iraq đã giảm một nửa, từ 4.3 triệu thùng/ngày trước xung đột xuống còn khoảng 1.7-1.8 triệu thùng/ngày. Nguyên nhân giảm sản xuất rất đơn giản, vì các kho chứa dầu trống của các quốc gia đã không còn nhiều. Ví dụ, kho chứa của Qatar sẽ cạn trong vài ngày tới. Và nếu việc giảm sản xuất chuyển thành ngừng khai thác, giá dầu quốc tế có thể chạm mốc 150 USD. Nhà chiến lược hàng hóa của UBS, Giovanni Staurov, nhận định: “Việc ngừng khai thác không chỉ gây thiệt hại lâu dài cho áp lực của các mỏ dầu, mà còn gây ra chi phí bổ sung khi khởi động lại, thường là biện pháp cuối cùng buộc phải làm.”
Nhà chiến lược năng lượng toàn cầu của Macquarie, Vikas Devedi, nói: “Chúng tôi ngày càng tin chắc rằng, nếu không đạt được thỏa thuận và nhanh chóng chấm dứt mọi hoạt động quân sự, thị trường dầu thô sẽ sụp đổ trong vài ngày chứ không phải vài tuần hoặc vài tháng.” Ông còn nói: “Một khi eo biển Hormuz bị đóng cửa trong vài tuần, sẽ gây ra hiệu ứng domino (khi kho dự trữ cạn kiệt, các nhà máy lọc dầu tranh giành mua dầu), có thể đẩy giá dầu lên 150 USD/thùng hoặc cao hơn.” Bộ trưởng Năng lượng Qatar cũng bày tỏ quan điểm tương tự: ông cho rằng, nếu tàu chở dầu không thể qua eo biển Hormuz, các nước xuất khẩu vùng Vịnh sẽ ngừng sản xuất trong vài ngày, điều này có thể khiến giá dầu trong vài tuần tới tăng vọt lên 150 USD/thùng và “kéo theo nền kinh tế thế giới rơi vào khủng hoảng”.