Khoảng cách giới trong công việc nhà lớn đến đâu? Tuỳ thuộc vào việc chồng hay vợ trả lời câu hỏi

Các cặp đôi thường tranh cãi về việc ai làm nhiều việc nhà hơn. Một phần của sự tranh cãi đó phản ánh những khác biệt thực sự trong hành vi. Nhưng phần còn lại là về nhận thức: mỗi người chú ý, ghi nhớ và xem việc gì là “công việc”.

Vấn đề tương tự cũng ảnh hưởng đến các nghiên cứu đưa ra các tiêu đề về bình đẳng giới ở nhà. Nhiều khảo sát hộ gia đình chỉ yêu cầu một người báo cáo số lượng công việc nhà mà cả hai vợ chồng làm. Nghiên cứu của tôi cho thấy, sự lựa chọn nhỏ bé này – liệu chồng hay vợ trả lời – có thể thay đổi căn bản những gì dữ liệu phản ánh về tiền bạc, giới tính và việc nhà.

Trong nhiều thập kỷ, các nhà nghiên cứu đã cố gắng hiểu cách các cặp đôi phân chia công việc nhà khi cả hai đều kiếm tiền. Có hai giải thích chính chi phối cuộc tranh luận.

Một tập trung vào kinh tế. Lý thuyết trao đổi và đàm phán dự đoán rằng người kiếm nhiều tiền hơn sẽ làm ít công việc không lương ở nhà hơn, vì thời gian của họ có cơ hội mất giá cao hơn và có sức mạnh đàm phán lớn hơn. Theo quan điểm này, khi thu nhập của phụ nữ tăng lên, phần công việc nhà của họ sẽ giảm, trong khi của đàn ông sẽ tăng.

Giải thích còn lại nhấn mạnh các chuẩn mực giới tính. Các nhà xã hội học cho rằng khi các cặp đôi rời khỏi mô hình truyền thống người trụ cột kiếm tiền chính – đặc biệt khi vợ kiếm nhiều hơn chồng – họ có thể “thực hiện giới” tại nhà để bù đắp. Trong quan điểm này, phụ nữ có thể làm nhiều việc nhà hơn, còn đàn ông ít hơn, để tượng trưng khẳng định lại các vai trò truyền thống.

Bằng chứng về vấn đề này khá hỗn độn. Một số nghiên cứu ủng hộ đàm phán. Những nghiên cứu khác lại phù hợp với “thực hiện giới”. Một lý do cho sự khác biệt này có thể không nằm ở cách các cặp đôi hành xử, mà ở cách họ được đo lường hành vi đó.

Để khám phá điều này, tôi đã phân tích 24 năm dữ liệu (1999-2023) từ Nghiên cứu Động lực Thu nhập của Mỹ – một khảo sát dài hạn đại diện toàn quốc về các gia đình Mỹ do Đại học Michigan thực hiện, chủ yếu được tài trợ bởi Quỹ Khoa học Quốc gia và Viện Y tế Quốc gia.

Tôi tập trung vào các cặp đôi kết hôn, có thu nhập kép, là nhóm thường được nghiên cứu trong các nghiên cứu về việc nhà và thu nhập. Khảo sát này liên tục phỏng vấn các hộ gia đình và hỏi về số giờ mỗi tuần mỗi người vợ chồng dành cho nấu ăn, dọn dẹp và các công việc khác quanh nhà.

Trong mỗi đợt khảo sát, một người trả lời thay mặt cho hộ gia đình. Đôi khi là vợ, đôi khi là chồng. Điều này tạo ra một cơ hội quý giá. Vì khảo sát theo dõi cùng các cặp đôi trong nhiều năm, chúng ta có thể so sánh các hộ gia đình với chính họ và đặt câu hỏi đơn giản: điều gì thay đổi khi người trả lời thay đổi?

Ai trả lời thay đổi câu chuyện

Nghiên cứu trước đây đã lâu cho thấy rằng chồng và vợ báo cáo về việc nhà khác nhau, và mô hình này cũng xuất hiện trong nghiên cứu của tôi. Khi chồng trả lời khảo sát, họ thường báo cáo sự phân chia công việc công bằng hơn so với vợ, tự cho mình phần lớn hơn trong công việc nhà và báo cáo số giờ dành cho đối tác ít hơn một chút. Ngay cả trước khi thu nhập được đưa vào, ai trả lời khảo sát đã ảnh hưởng đến cách “chia sẻ gánh nặng” trông như thế nào.

Những khác biệt rõ ràng hơn xuất hiện khi tính đến thu nhập. Khi vợ là người trả lời, mối quan hệ giữa thu nhập và việc nhà trông giống như đàm phán kinh tế: khi phần thu nhập của vợ tăng lên, họ báo cáo làm ít việc nhà hơn và chồng làm nhiều hơn, theo một cách tuyến tính phần nào.

Khi chồng là người trả lời, cùng một hộ gia đình lại kể một câu chuyện khác. Báo cáo của họ cho thấy một mô hình phi tuyến: chồng báo cáo tăng việc nhà của chính mình khi thu nhập của vợ gần ngang bằng. Sau đó, họ báo cáo làm ít hơn khi vợ kiếm nhiều hơn, trong khi báo cáo số giờ làm việc nhà cao hơn cho vợ. Mô hình này phù hợp với khái niệm “hòa giải lệch giới” mà các nhà xã hội học gọi, nơi các sự rời khỏi chuẩn người trụ cột kiếm tiền chính được cân bằng tượng trưng tại nhà.

Điều quan trọng không phải là một lý thuyết đúng và lý thuyết kia sai. Mà là cùng một cặp đôi có thể xuất hiện để ủng hộ các giải thích đối lập tùy thuộc vào người trả lời khảo sát.

Kết quả không tiết lộ số giờ “thật” ai đó đã dành để dọn dẹp trong một tuần nhất định. Thay vào đó, chúng tiết lộ điều gì đó mang tính nền tảng hơn về cơ sở bằng chứng: việc báo cáo về việc nhà bị lọc qua các nhận thức về giới và cách tự trình bày, đặc biệt trong các tình huống thách thức kỳ vọng truyền thống, như khi thu nhập gần như bằng nhau hoặc đảo ngược.

Việc nhà không chỉ là một tập hợp các nhiệm vụ. Nó là một hoạt động mang tính xã hội, gắn liền với các ý tưởng về công bằng, năng lực và danh tính. Khi mọi người báo cáo về nó, họ có thể không chỉ đơn giản nhớ lại thời gian, mà còn kể một câu chuyện về cách gia đình họ hoạt động.

Thống kê về việc nhà được sử dụng rộng rãi để đánh giá xem xã hội có đang trở nên bình đẳng hơn hay không, và để đánh giá các chính sách ảnh hưởng đến các gia đình có thu nhập kép. Nếu các nhà nghiên cứu kết hợp các phản hồi mà không xem xét danh tính người trả lời như một yếu tố trung tâm, họ có thể trung bình hóa các khác biệt có ý nghĩa và rút ra kết luận mơ hồ – hoặc gây hiểu lầm.

Cuối cùng, câu hỏi không chỉ là ai làm việc nhà. Mà còn là ai được quyền mô tả chúng – và mức độ phụ thuộc vào câu chuyện của người kể chuyện đó như thế nào.