Khi ngành công nghiệp vẫn còn tranh luận về tương lai của tiền mã hóa riêng tư, một dự án do a16z, SoftBank và các nhà đầu tư hàng đầu khác hợp lực đặt cược đã bắt đầu xây dựng hạ tầng nền tảng Web3 về quyền riêng tư từ phía sau hậu trường. Đây không phải là một chiêu trò tự phát, mà là thành quả của nhiều năm tích lũy công nghệ và cuộc chơi vốn đầu tư.

Câu chuyện bắt đầu từ năm 2019. Một nhóm các nhà nghiên cứu mật mã đến từ Berkeley và Google tụ họp lại, họ nhận thấy mâu thuẫn cốt lõi mà blockchain đang đối mặt: một bên là lý tưởng về tính minh bạch, bên kia là yêu cầu về quyền riêng tư, làm thế nào để hai thứ này hòa hợp? Phương pháp truyền thống là dung hòa hoặc chọn lựa, nhưng nhóm kỹ thuật này muốn đột phá — xây dựng một "hệ điều hành quyền riêng tư Web3", để quyền riêng tư không còn là tính năng phụ mà trở thành cơ sở hạ tầng.

Vốn là cảm giác nhạy bén nhất. Năm 2021, a16z dẫn đầu vòng gọi vốn Series A trị giá 28 triệu USD, tín hiệu rõ ràng đằng sau khoản đầu tư này là — lĩnh vực hạ tầng quyền riêng tư đáng để đặt cược. Thú vị hơn nữa, Kathryn Haun, từng phụ trách tiền mã hóa tại Bộ Tư pháp Mỹ, đã gia nhập dự án, ám chỉ rằng toàn bộ ý tưởng còn có sự chuẩn bị về mặt pháp lý. Năm 2022 tiếp theo, Quỹ Vision của SoftBank giai đoạn hai huy động thêm 200 triệu USD trong vòng B, xác nhận hướng đi này, định giá dự án đạt 1,45 tỷ USD. Nói theo ngôn ngữ vốn đầu tư, thì: quyền riêng tư có thể lập trình sẽ trở thành bước chuyển đổi của các mô hình công nghệ tiếp theo.

Từ huy động vốn đến giao sản phẩm là đoạn đường gian nan nhất. Nhóm phát triển đã thiết kế cơ chế đồng thuận PoSW sáng tạo — khéo léo biến sức mạnh tính toán của thợ mỏ thành chứng minh không kiến thức hữu ích, khiến việc khai thác mỏ mang lại giá trị thực chứ không chỉ tiêu hao tài nguyên. Sau đó, trải qua ba đợt thử nghiệm mạng lưới khắc nghiệt, hàng trăm nghìn người tham gia đóng góp sức mạnh tính toán để thử nghiệm áp lực, từng lỗi được sửa, từng tối ưu về hiệu năng đều là bước tiến cần thiết để tiến tới hạ tầng nền tảng sản xuất.

Năm 2024, mạng chính cuối cùng đã đi vào hoạt động. Nhưng đây không phải là dấu chấm hết, mà là bắt đầu của thử thách thực sự. Thành bại của hạ tầng nền tảng cuối cùng phụ thuộc vào khả năng phát triển của hệ sinh thái — có thể thu hút bao nhiêu nhà phát triển? Sẽ tạo ra những ứng dụng đột phá nào? Những ứng dụng này có thể thực sự giải quyết các nhu cầu quyền riêng tư trong thực tế không? Tất cả đều còn là ẩn số.

Dù cho sau này có diễn biến ra sao, Aleo đã thành công chứng minh một quan điểm cho toàn ngành: quyền riêng tư không nên là tùy chọn, mà phải là tiêu chuẩn của hạ tầng Web3. Xuất phát từ lý tưởng phi tập trung, quyền riêng tư là điều kiện cần để đạt được tự do thực sự. Một câu chuyện công nghệ do những nhà mộng mơ mật mã và các nhà đầu tư tầm nhìn xa trông rộng cùng viết nên, đang từ phòng thí nghiệm bước ra thực tế mạng lưới. Câu hỏi hiện tại là, các nhà phát triển và nhà xây dựng toàn cầu đã sẵn sàng tạo ra gì trên vùng đất mới này chưa?