Cầu cung: Những kiến thức cơ bản mà nhà đầu tư cần hiểu để đưa ra quyết định thông minh

Trong đầu tư chứng khoán, nhiều người thường nghe các thuật ngữ như “lực mua” và “lực bán”, những điều này phản ánh các khái niệm trong kinh tế học gọi là Cầu và Cung. Dù là thị trường hàng hóa thực tế hay thị trường tài chính, nguyên tắc này đều đóng vai trò quyết định giá gần như mọi lúc.

Hiểu về động lực của giá trên thị trường tài chính

Giá cổ phiếu mà chúng ta thấy ngày hôm nay không chỉ là những con số ngẫu nhiên vô nghĩa, mà là kết quả của sự đụng độ giữa hai phía

Lực mua (Cầu) là số tiền và quyết tâm của nhà đầu tư muốn tích trữ cổ phiếu đó. Khi tin tốt đến, công ty sáng hơn hoặc kết quả hoạt động tăng trưởng, nhà đầu tư sẵn lòng trả giá cao hơn để mua cổ phiếu. Giá do đó sẽ tăng lên.

Lực bán (Cung) là số lượng cổ phiếu mà nhà đầu tư muốn bán ra. Khi có tin xấu hoặc lo ngại xuất hiện, họ sẵn lòng bán cổ phiếu ở mức giá thấp hơn. Giá do đó sẽ giảm xuống.

Điều quan trọng là Cầu và Cung không đứng yên, các yếu tố khác nhau khiến chúng thay đổi liên tục. Hiểu rõ điều này sẽ giúp nhà đầu tư đọc thị trường tốt hơn.

Cơ cấu cơ bản của Cầu và Cung

Cầu: Nhu cầu mua

Cầu phản ánh sự sẵn sàng và mong muốn của người tiêu dùng để mua hàng ở các mức giá khác nhau. Nếu vẽ đồ thị giá so với lượng cầu, ta sẽ có đường gọi là Demand Curve - đường dốc xuống từ trái sang phải.

Quy luật của Cầu nói rằng nhu cầu mua có mối quan hệ nghịch chiều với giá: khi giá tăng, lượng cầu giảm; ngược lại, khi giá giảm, lượng cầu tăng.

Tại sao lại như vậy? Có hai lý do:

Hiệu ứng thu nhập (Income Effect): Khi giá giảm, tiền của bạn “có giá trị” hơn, còn lại nhiều tiền hơn để mua các thứ khác. Điều này cho phép mua nhiều hàng hơn.

Hiệu ứng thay thế (Substitution Effect): Khi giá của mặt hàng này giảm so với các mặt hàng khác, nó trông hấp dẫn hơn để mua. Do đó, người tiêu dùng sẽ chuyển sang mua mặt hàng này thay vì mặt hàng khác.

Các yếu tố khác ảnh hưởng đến cầu gồm: thu nhập của người mua, sở thích, số lượng người tiêu dùng, dự đoán về giá trong tương lai, và thậm chí các yếu tố tâm lý như niềm tin.

Cung: Nhu cầu bán

Cung là sự sẵn sàng và mong muốn của người bán để bán hàng ở các mức giá khác nhau. Khi vẽ đồ thị, ta sẽ có Supply Curve - đường dốc lên từ trái sang phải.

Quy luật của Cung ngược lại với quy luật của Cầu: nhu cầu bán có mối quan hệ cùng chiều với giá. Khi giá cao, người bán sẵn lòng bán nhiều hơn vì lợi nhuận lớn hơn. Ngược lại, khi giá thấp, họ sẽ giảm lượng bán ra.

Các yếu tố ảnh hưởng đến cung gồm: chi phí sản xuất, giá các hàng hóa thay thế, công nghệ, số lượng đối thủ cạnh tranh, chính sách của nhà nước, và khí hậu (đối với hàng hóa nông nghiệp).

Cân bằng: Điểm xác định giá

Chỉ riêng cầu hoặc cung không thể quyết định giá, mà là khi hai đường này cắt nhau - gọi là Cân bằng - thì giá và lượng giao dịch sẽ phù hợp.

Tại điểm cân bằng này, giá và lượng thường ổn định vì:

• Nếu giá tăng trên điểm cân bằng, nhà bán muốn bán nhiều hơn, còn người mua muốn mua ít đi → tồn kho tăng → giá sẽ giảm trở lại.
• Nếu giá giảm dưới điểm cân bằng, người mua muốn mua nhiều hơn, còn nhà bán muốn bán ít đi → thiếu hàng → giá sẽ tăng trở lại.

Ứng dụng Cầu và Cung trong phân tích cổ phiếu

Trong phân tích cơ bản

Cổ phiếu được xem như hàng hóa, do đó quy luật của Cầu và Cung cũng áp dụng.

Khi công ty có tin tốt, như kết quả hoạt động tăng hoặc sản phẩm mới thành công, nhu cầu mua cổ phiếu của công ty đó tăng → lượng mua tăng → giá tăng.

Ngược lại, khi có tin xấu, như kết quả hoạt động thất vọng hoặc mất mát, nhu cầu bán cổ phiếu tăng → lượng bán tăng → giá giảm.

Các yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến nhu cầu trên thị trường tài chính:

• Yếu tố vĩ mô: tăng trưởng kinh tế, lãi suất, lạm phát → ảnh hưởng đến niềm tin đầu tư.
• Thanh khoản: lượng tiền trong hệ thống nhiều hay ít → ảnh hưởng đến sức mua.
• Niềm tin: nhà đầu tư nghĩ rằng chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo → ảnh hưởng đến quyết định mua bán.

Cung của cổ phiếu trên thị trường bị ảnh hưởng bởi:

• Chính sách của công ty (phát hành thêm cổ phiếu hoặc mua lại cổ phiếu)
• Các đợt IPO mới làm tăng lượng cổ phiếu trên thị trường
• Các quy định như Thời kỳ Im lặng (Silent Period) hạn chế việc bán cổ phiếu

Trong phân tích kỹ thuật

Các nhà giao dịch sử dụng các công cụ để đo lường Cầu và Cung rõ ràng hơn

Nến Nhật (Candle Stick):

• Nến xanh (đóng cửa > mở cửa) = lực mua thắng = Cầu mạnh
• Nến đỏ (đóng cửa < mở cửa) = lực bán thắng = Cung mạnh
• Doji (giá mở và đóng gần như bằng nhau) = chưa rõ xu hướng

Xu hướng (Trend):

• Giá tạo đỉnh mới liên tục = Cầu mạnh = xu hướng tăng
• Giá tạo đáy mới liên tục = Cung mạnh = xu hướng giảm
• Giá dao động trong phạm vi = cân bằng = chưa rõ xu hướng

Hỗ trợ và Kháng cự (Support & Resistance):

• Hỗ trợ = mức giá nhà đầu tư sẵn sàng mua = cầu chờ sẵn
• Kháng cự = mức giá nhà đầu tư sẵn sàng bán = cung chờ sẵn

Kỹ thuật Zone Cầu – Cung trong bắt điểm giao dịch

Phương pháp phổ biến là sử dụng Zone Cầu – Cung để xác định thời điểm mua bán dựa trên các vùng giá có sự mất cân đối giữa cầu và cung.

Giao dịch đảo chiều (Reversal)

Trường hợp 1: Từ xu hướng giảm chuyển sang xu hướng tăng (DBR - Demand Zone Drop Base Rally)

• Bước 1: Giá giảm mạnh, thể hiện cung lớn
• Bước 2: Giá dừng giảm và bắt đầu dao động trong phạm vi, thể hiện lực bán giảm dần, lực mua quay lại
• Bước 3: Khi có yếu tố mới, lực mua mạnh trở lại, giá vượt qua vùng trên, đi lên → Nhà giao dịch mua tại điểm phá vỡ, đặt Stop Loss dưới vùng

Trường hợp 2: Từ xu hướng tăng chuyển sang xu hướng giảm (RBD - Supply Zone Rally Base Drop)

• Bước 1: Giá tăng mạnh, thể hiện cầu lớn
• Bước 2: Giá dừng tăng và dao động trong phạm vi, lực mua giảm, lực bán vào
• Bước 3: Khi có yếu tố mới, lực bán mạnh trở lại, giá phá vỡ vùng dưới, giảm mạnh → Nhà giao dịch bán tại điểm phá vỡ, đặt Stop Loss trên vùng

Giao dịch theo xu hướng (Continuation)

Trường hợp 1: Xu hướng tăng tiếp tục (RBR - Demand Zone Rally Base Rally)

• Giá tăng → hình thành vùng đỉnh (parabolic) → tiếp tục tăng
• Thể hiện cầu vẫn mạnh, chỉ là điều chỉnh để tạo nền tảng
• Nhà giao dịch có thể mua lại tại điểm phá vỡ của vùng

Trường hợp 2: Xu hướng giảm tiếp tục (DBD - Supply Zone Drop Base Drop)

• Giá giảm mạnh → hình thành vùng đỉnh (parabolic) → tiếp tục giảm
• Thể hiện cung vẫn mạnh, chỉ là điều chỉnh để tạo nền tảng
• Nhà giao dịch có thể bán lại tại điểm phá vỡ của vùng

Những điều nhà đầu tư cần ghi nhớ

Cầu và Cung không chỉ là tên của môn học kinh tế. Nó là ngôn ngữ của thị trường. Nếu bạn đọc hiểu ngôn ngữ này, bạn có thể hiểu được chuyện gì đang xảy ra trong thị trường.

Nhưng giống như học bất kỳ ngôn ngữ nào, việc đọc chỉ một hoặc hai lần là chưa đủ. Bạn cần luyện tập thực sự - xem giá thật, xem nến thật, phân tích lý do tại sao giá tăng hoặc giảm.

Càng luyện tập nhiều, bạn càng có thể bắt đúng nhịp của thị trường rõ ràng hơn.