## Trái phiếu bạn cần biết: Từ cơ bản đến quyết định đầu tư

Trong bối cảnh thị trường tài chính biến động, nhiều nhà đầu tư cảm thấy bối rối. Tại sao chọn cổ phiếu thì rủi ro, gửi tiền ngân hàng lại sinh lời quá thấp, và trong thế giới kinh tế như thế này, nên tìm hướng đi phù hợp giữa hai lựa chọn. Câu trả lời là **trái phiếu** — lựa chọn đầu tư thường không được chú ý đúng mức.

### Trái phiếu là gì?

Trong cách hiểu đơn giản nhất, trái phiếu giống như một giấy hẹn vay nợ giữa người phát hành (công ty hoặc chính phủ) và người nắm giữ (nhà đầu tư). Người phát hành trái phiếu vay tiền và cam kết trả lãi theo kỳ hạn, đồng thời hoàn trả gốc khi đến hạn. Trong khi đó, người nắm giữ được lợi từ dòng tiền đều đặn, mang lại lợi nhuận cao hơn gửi tiền tiết kiệm thông thường nhưng không có rủi ro cao như cổ phiếu.

### Rủi ro cần lưu ý

Đầu tư vào trái phiếu không hoàn toàn không có nguy hiểm. Có năm rủi ro chính sau:

**Rủi ro vỡ nợ** là lo ngại rằng người phát hành trái phiếu có thể không có khả năng thanh toán đúng hạn, đặc biệt là trái phiếu phát hành từ các công ty có tình hình tài chính yếu.

**Rủi ro lãi suất** xảy ra khi lãi suất thị trường biến động. Nếu bạn mua trái phiếu và lãi suất tăng, bạn có thể bỏ lỡ cơ hội nhận lợi nhuận cao hơn.

**Rủi ro thanh khoản** trái phiếu không có thị trường mua bán như cổ phiếu. Nếu muốn bán trước hạn, có thể khó tìm được người mua hoặc phải bán với giá thấp.

**Rủi ro lạm phát** nếu lạm phát cao, giá trị thực của số tiền bạn nhận được sẽ giảm. Đặc biệt, nếu lãi suất thấp hơn tỷ lệ lạm phát, lợi nhuận thực sẽ âm.

**Rủi ro tái đầu tư** khi trái phiếu đáo hạn, có thể không tìm được khoản đầu tư phù hợp để tái đầu tư số tiền đó.

### Các quyền lợi tiềm năng có thể đi kèm

Một số loại trái phiếu đi kèm với các quyền lợi đặc biệt, người nắm giữ cần hiểu rõ trước khi mua.

**Trái phiếu có quyền gọi lại (callable)** Người phát hành có quyền trả lại gốc trước hạn, điều này bất lợi cho người nắm giữ vì mất đi khoản lãi sau này.

**Trái phiếu có quyền bán lại (puttable)** Người nắm giữ có quyền bán lại trái phiếu cho người phát hành khi muốn, theo điều kiện đã thỏa thuận trước.

**Trái phiếu chuyển đổi (convertible)** Người nắm giữ có thể chuyển đổi thành cổ phần của công ty phát hành, mở ra cơ hội kiếm lời thêm.

### Trái phiếu có dạng nào?

**Phân loại theo người phát hành** Trái phiếu có thể đến từ chính phủ (ít rủi ro nhất), tổ chức nhà nước hoặc doanh nghiệp (trái phiếu doanh nghiệp). Rủi ro và lãi suất sẽ tăng theo thứ tự này.

**Phân loại theo thứ tự ưu tiên thanh toán** Trái phiếu có quyền ưu tiên thấp hơn các chủ nợ khác gọi là trái phiếu không có quyền ưu tiên, trong khi trái phiếu không có quyền ưu tiên cao hơn và ngang hàng với chủ nợ thông thường.

**Phân loại theo tài sản đảm bảo** Một số trái phiếu có tài sản đảm bảo, số khác không. Theo đó, rủi ro sẽ thấp hoặc cao hơn.

**Phân loại theo phương thức trả lãi** Có thể trả lãi đều đặn, trả một lần theo kỳ hạn, hoặc không trả lãi mà bán với giá thấp hơn.

**Phân loại theo loại lãi suất** Một số trả lãi cố định suốt kỳ hạn, số khác lãi thả nổi theo tỷ lệ tham chiếu.

### Cách mua bán và tính lợi nhuận

Việc mua bán trái phiếu có hai kênh: **Thị trường sơ cấp (Primary Market)**. Bạn mua trực tiếp từ người phát hành qua ngân hàng thương mại hoặc tư vấn tài chính, lãi suất và thời hạn được xác định ngay từ đầu.

**Thị trường thứ cấp (Secondary Market)**. Tại BEX ở Thái Lan, người nắm giữ trái phiếu có thể mua bán lẫn nhau, giống như cổ phiếu, qua quy trình clearance T+2.

Ví dụ về lợi nhuận: Trái phiếu có giá 10,000 บาท, lãi 8% mỗi năm, trả hai lần/năm. Mua và giữ trong 4 năm, bạn sẽ nhận lãi 800 บาท/năm, tổng cộng 3,200 บาท trong 4 năm, cộng với gốc 10,000 บาท, tổng là 13,200 บาท.

### Có nên đầu tư trái phiếu năm 2567 không?

Trái phiếu mang lại nhiều lợi ích:

**Linh hoạt về thời gian**: từ 1 ngày đến 20 năm, bạn có thể chọn phù hợp mục tiêu của mình.

**Dòng tiền đều đặn**: nếu chọn trái phiếu trả lãi định kỳ, bạn có thu nhập phụ ngoài việc giữ gốc.

**Lợi nhuận cao hơn gửi ngân hàng**: trái phiếu có lãi suất tốt hơn, rủi ro thấp hơn cổ phiếu.

**Ưu tiên thanh toán nợ**: khi công ty phá sản, người nắm giữ trái phiếu được thanh toán trước cổ đông theo luật.

**Thanh khoản hợp lý**: thị trường thứ cấp giúp linh hoạt thoát khỏi vị trí.

### Trái phiếu hay cổ phiếu, chọn cái nào?

Quyết định giữa trái phiếu và cổ phiếu phụ thuộc vào tình hình của bạn.

**Cổ phiếu** phù hợp cho người trẻ, chấp nhận rủi ro và mong muốn lợi nhuận cao vì có khả năng tăng trưởng, nhưng giá biến động lớn gấp 3 lần so với trái phiếu.

**Trái phiếu** phù hợp cho người lớn tuổi, cần sự ổn định, không cần lợi nhuận cao thêm, không chịu đựng biến động lớn. Lợi nhuận thấp hơn nhưng rủi ro cũng thấp hơn.

**Chiến lược cân bằng**: đa phần nhà đầu tư kết hợp cả hai, cổ phiếu và trái phiếu, để giảm thiểu biến động, đạt lợi nhuận hợp lý và kiểm soát rủi ro.

### Tóm lại

Trái phiếu là công cụ đầu tư có ý nghĩa trong việc cân bằng danh mục, mang lại lợi nhuận cao hơn gửi tiền thông thường nhưng ít rủi ro hơn cổ phiếu. Với đa dạng các loại trái phiếu để lựa chọn, nhà đầu tư có thể tìm ra sản phẩm phù hợp với nhu cầu của mình, giúp cân đối danh mục đầu tư tốt hơn. Khi chọn trái phiếu phù hợp, điều quan trọng là hiểu rõ rủi ro, loại trái phiếu và mục tiêu đầu tư của bản thân để đưa ra quyết định tự tin và thành công trong đầu tư.