Xem thế giới chứng khoán qua lăng kính cung cầu: Từ lý thuyết đến thực hành giao dịch

Nếu bạn từng thắc mắc về cách giá cổ phiếu biến động như thế nào, yếu tố nào thúc đẩy hoạt động mua bán, tại sao giá lại lên xuống rõ ràng, câu trả lời nằm trong lý thuyết cổ điển của kinh tế học: Cung cầu

Dù nguyên lý này đã tồn tại qua nhiều thế kỷ, nhưng vẫn là cơ chế chính giải thích sự biến động của thị trường tài chính, và đối với các nhà giao dịch muốn thực hiện các lệnh chính xác, việc hiểu cơ chế này là điều không thể thiếu

Nguồn gốc của cung cầu：Khoa học đằng sau việc xác định giá cả

Cầu (Demand) là gì? Đó là mong muốn mua hàng hóa hoặc dịch vụ ở các mức giá khác nhau. Khi vẽ đồ thị cầu, ta sẽ có đường cầu (Demand Curve), mỗi điểm trên đường thể hiện lượng người mua muốn mua ở một mức giá nhất định.

Cung (Supply) cũng vậy: là mong muốn bán hàng hóa hoặc dịch vụ ở các mức giá khác nhau. Khi vẽ đồ thị, ta sẽ có đường cung (Supply Curve), thể hiện lượng người bán sẵn sàng bán ở một mức giá nhất định.

Luật cung cầu：Mối quan hệ nghịch đảo

Luật cầu cho chúng ta biết: mong muốn mua sẽ có mối quan hệ nghịch đảo với giá cả, nghĩa là：

• Giá tăng → cầu giảm
• Giá giảm → cầu tăng

Một phần nguyên nhân đến từ Hiệu ứng thu nhập (Income Effect): khi giá giảm, sức mua của người tiêu dùng tăng lên, họ còn dư tiền để mua nhiều hơn.

Phần còn lại là Hiệu ứng thế (Substitution Effect): khi giá giảm, người tiêu dùng sẵn lòng thay thế các mặt hàng khác để mua mặt hàng này vì thấy hợp lý hơn.

Luật cung：Mối quan hệ theo chiều dọc

Luật cung cho biết: mong muốn bán hàng có mối quan hệ cùng chiều với giá cả, nghĩa là：

• Giá tăng → người bán muốn bán nhiều hơn
• Giá giảm → người bán muốn bán ít đi

Lý do đơn giản: người bán muốn thu lợi nhiều hơn, giá cao hơn sẽ kích thích họ bán nhiều hơn.

Khi cung và cầu gặp nhau：Điểm cân bằng (Equilibrium)

Điểm cân bằng xảy ra tại điểm giao nhau của đường cầu và đường cung. Tại điểm này：

• Lượng người mua muốn mua = Lượng người bán muốn bán
• Giá cả hình thành gọi là “giá cân bằng”

Tại sao giá lại có xu hướng nằm ở điểm này?

Nếu giá cao hơn mức cân bằng: người bán muốn bán nhiều nhưng người mua lại muốn mua ít → hàng tồn kho → người bán phải giảm giá → giá trở về mức cân bằng

Nếu giá thấp hơn mức cân bằng: người mua muốn mua nhiều còn người bán muốn bán ít → hàng thiếu hụt → người bán tăng giá → giá trở về mức cân bằng

Cung cầu trong thị trường chứng khoán：Tại sao cổ phiếu lại lên xuống

Cổ phiếu cũng là hàng hóa, dù là hàng hóa đặc biệt, nên quy luật cung cầu vẫn áp dụng cho cổ phiếu.

Xuất phát điểm của cung cầu trong thị trường chứng khoán

Yếu tố vĩ mô：

• Lãi suất thấp → nhà đầu tư tìm kiếm lợi nhuận cao hơn → cầu cổ phiếu tăng
• Kinh tế phát triển → kết quả hoạt động của công ty tốt hơn → nhu cầu mua tăng

Thanh khoản hệ thống: tiền trong hệ thống nhiều hơn → dòng tiền đổ vào thị trường chứng khoán nhiều hơn → giá tăng

Niềm tin của nhà đầu tư: tin tốt → nhìn thị trường tích cực → nhu cầu mua mạnh

Xuất phát điểm của cung cầu trong thị trường chứng khoán

Chính sách của công ty：

• Mua lại cổ phiếu → giảm số lượng cổ phiếu trên thị trường → cung giảm → giá tăng
• Phát hành thêm cổ phiếu → tăng số lượng cổ phiếu trên thị trường → cung tăng → giá giảm

IPO mới: công ty mới niêm yết → phát hành cổ phiếu ra thị trường → cung tăng

Chính sách vay nợ: cổ đông lớn bán cổ phiếu để lấy tiền → cung tăng → giá giảm

Phân tích cung cầu để giao dịch

1. Phân tích qua mô hình nến (Candle Stick Analysis)

Nến xanh (Giá đóng cửa > Giá mở cửa): cầu hoặc lực mua mạnh → giá tăng

Nến đỏ (Giá đóng cửa < Giá mở cửa): cung hoặc lực bán mạnh → giá giảm

Nến Doji (Giá mở cửa ≈ Giá đóng cửa): cầu và cung đấu tranh → không rõ xu hướng → chờ tín hiệu tiếp theo

2. Phân tích xu hướng giá (Market Trend)

Xu hướng tăng (Higher High, Higher Low): cầu thắng → giá dần đi lên

Xu hướng giảm (Lower High, Lower Low): cung thắng → giá dần đi xuống

Không rõ xu hướng (Sideways): cầu và cung cân bằng → giá đi ngang

3. Phân tích hỗ trợ và kháng cự (Support & Resistance)

Hỗ trợ (Support): mức giá có cầu (mong muốn mua) chờ đợi → giá không nên giảm xuống dưới mức này

Kháng cự (Resistance): mức giá có cung (mong muốn bán) chờ đợi → giá không nên vượt quá mức này

Kỹ thuật Zone Cung Cầu：Hệ thống giao dịch liên kết với cung cầu

Đây là kỹ thuật phổ biến dùng cung cầu để bắt thời điểm giao dịch

Hình thức 1：Vùng cầu Drop Base Rally (DBR) - Xu hướng tăng từ giảm

Sự kiện: giá giảm mạnh (Drop) do lực bán quá lớn → sau đó giá tạo nền giữa các nền (Base) → cuối cùng phục hồi lên (Rally)

Điều gì xảy ra: khi giá giảm đến một điểm, người mua thấy cơ hội → cầu trở lại mạnh → dừng bán → giá tăng

Cách giao dịch: mua khi giá phá vỡ đỉnh của nền

Hình thức 2：Vùng cung Rally Base Drop (RBD) - Xu hướng giảm từ tăng

Sự kiện: giá tăng nhanh (Rally) do lực mua quá lớn → sau đó giá tạo nền giữa các nền (Base) → cuối cùng giảm xuống (Drop)

Điều gì xảy ra: khi giá lên đến một điểm, người bán thấy cơ hội → cung trở lại mạnh → dừng mua → giá giảm

Cách giao dịch: bán khi giá phá vỡ đỉnh của nền

Hình thức 3：Rally Base Rally (RBR) - Xu hướng tăng liên tục

Sự kiện: giá tăng (Rally) → tạo nền (Base) do có người bán → giá tiếp tục tăng (Rally)

Điều gì xảy ra: cầu vẫn còn mạnh, trong khi cung tạm thời yếu, khi lực mua trở lại, giá vượt qua kháng cự cũ

Cách giao dịch: mua khi giá vượt qua kháng cự cũ

Hình thức 4：Drop Base Drop (DBD) - Xu hướng giảm liên tục

Sự kiện: giá giảm (Drop) → tạo nền (Base) do có người mua → giá tiếp tục giảm (Drop)

Điều gì xảy ra: cung vẫn còn mạnh, trong khi cầu tạm thời yếu, khi lực bán trở lại, giá phá vỡ mức hỗ trợ cũ

Cách giao dịch: bán khi giá phá vỡ mức hỗ trợ cũ

Thực hành：Từ lý thuyết đến giao dịch thực tế

1. Xem nến: nến xanh mạnh = cầu mạnh, nến đỏ mạnh = cung mạnh

2. Xem xu hướng: nếu liên tục tạo Higher High = cầu thắng, vẫn trong xu hướng tăng

3. Xem hỗ trợ và kháng cự: Support = vùng cầu, Resistance = vùng cung

4. Chờ tín hiệu phá vỡ: khi giá vượt qua hỗ trợ/kháng cự = tín hiệu thay đổi lực lượng

5. Đặt lệnh dừng lỗ: tại điểm kết thúc nền = nơi nghĩ rằng cung cầu đã thay đổi

Tóm lại

Cung cầu không chỉ là phần trong sách kinh tế học, mà còn là động lực thực sự đằng sau sự biến động của giá cổ phiếu. Khi bạn hiểu cách hoạt động của cầu và cung, bạn sẽ đọc thị trường tốt hơn và giao dịch hiệu quả hơn.

Chỉ có lý thuyết thôi chưa đủ, cần thực hành, xem khối lượng giao dịch, phân tích nến, xu hướng, càng luyện tập nhiều, càng thành thạo, phát triển cảm nhận thị trường cần thời gian và kinh nghiệm