Ý nghĩa của OTC｜Giao dịch OTC hoạt động như thế nào, và khác gì so với giao dịch trên sàn?

OTC nghĩa là gì? Định nghĩa về giao dịch ngoài sàn

Nhà đầu tư khi tìm kiếm cổ phiếu của các doanh nghiệp nhỏ tiềm năng thường không thể tìm thấy trên các sàn giao dịch chính thống, lúc này cần chuyển hướng sang thị trường giao dịch ngoài sàn.

OTC viết tắt của Over The Counter, tiếng Trung là 场外交易, chỉ việc nhà đầu tư không qua thị trường tập trung (như sàn chứng khoán), mà thực hiện giao dịch qua các kênh phân tán, bao gồm ngân hàng, công ty chứng khoán, điện thoại hoặc hệ thống điện tử để mua bán chứng khoán và các sản phẩm khác. Loại thị trường này còn được gọi là “giao dịch tại quầy”, “mua bán qua quầy” hoặc “thị trường niêm yết tại quầy”.

Điểm đặc trưng chính của giao dịch ngoài sàn là giá cả không hình thành qua đấu giá thị trường thống nhất, mà do hai bên giao dịch tự thương lượng quyết định. Đối tác giao dịch đa dạng, có thể là ngân hàng, công ty chứng khoán, doanh nghiệp hoặc nhà đầu tư cá nhân.

Các công ty có thể thực hiện giao dịch ngoài sàn thường chưa đủ điều kiện niêm yết trên sàn giao dịch chính thức, chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa hoặc các công ty khởi nghiệp. Một số công ty đủ điều kiện niêm yết nhưng chọn giao dịch ngoài sàn để tránh áp lực tiết lộ quá nhiều thông tin cạnh tranh. Với sự phát triển của internet và mở rộng thị trường tài chính quốc tế, nhu cầu về tiện ích giao dịch tăng cao khiến quy mô thị trường OTC nhanh chóng mở rộng.

Tuy nhiên, so với giao dịch trong sàn, giá cả của thị trường OTC ít minh bạch hơn, thiếu các quy tắc giao dịch nghiêm ngặt, thiếu công bố thông tin và quản lý, do đó rủi ro về tín dụng của đối tác cũng cao hơn.

Cơ chế hoạt động của giao dịch ngoài sàn OTC

Lấy thị trường Đài Loan làm ví dụ, quy trình hoạt động của giao dịch ngoài sàn như sau:

Bước 1: Nhà đầu tư đặt lệnh qua công ty chứng khoán
Quy trình mua bán cổ phiếu OTC hoàn toàn giống với mua bán cổ phiếu niêm yết, không cần thao tác đặc biệt.

Bước 2: Lệnh được đưa vào hệ thống khớp lệnh
Công ty chứng khoán tải lệnh lên trung tâm giao dịch quầy (OTC) tự động (ATS), hệ thống sẽ theo nguyên tắc “ưu tiên giá, ưu tiên thời gian” để ghép nối và thực hiện giao dịch với đối tác thị trường. Quy tắc kỹ thuật giao dịch đồng bộ với thị trường niêm yết.

Thời gian và quy tắc giao dịch OTC:

• Giao dịch trước giờ mở cửa: 08:30–09:00
• Giao dịch bình thường: 09:00–13:30
• Định giá sau giờ: 13:40–14:30
• Giao dịch tập trung: mỗi 5 giây thực hiện một lần
• Giới hạn biên độ tăng giảm: ±10% (giống như niêm yết)
• Hệ thống thanh toán: T+2 (hoàn tất trong vòng hai ngày làm việc sau khi giao dịch)

Thị trường OTC chủ yếu là các doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp tăng trưởng, có độ biến động cao hơn, nhưng có tiềm năng về đề tài và không gian phát triển hấp dẫn. Do tính thanh khoản tốt hơn so với thị trường giao dịch quỹ mở (興櫃) và quy trình tương tự niêm yết, nên rào cản tham gia không cao. Tuy nhiên, do quy mô công ty nhỏ, dễ bị ảnh hưởng bởi tin tức và dòng vốn, nhà đầu tư cần cẩn trọng theo dõi rủi ro biến động giá cổ phiếu.

Các loại sản phẩm giao dịch ngoài sàn OTC

Giao dịch ngoài sàn bao gồm nhiều loại sản phẩm phong phú hơn rất nhiều so với trong sàn:

Cổ phiếu
Thị trường cổ phiếu OTC lớn nhất, ngoài các mã niêm yết tập trung còn có các cổ phiếu của các công ty nhỏ, startup chưa đủ điều kiện niêm yết hoặc chưa đăng ký niêm yết.

Trái phiếu
Thị trường OTC phù hợp hơn để giao dịch trái phiếu, do lượng phát hành lớn, đa dạng về loại hình nhưng ít giao dịch hơn.

Phần hợp đồng phái sinh
Các hợp đồng như quyền chọn, hợp đồng tương lai, hợp đồng chênh lệch đều có thể giao dịch ngoài sàn.

Ngoại hối
Các nền tảng giao dịch tiền tệ đều thuộc phạm vi OTC.

Tiền điện tử
Các tài sản kỹ thuật số phổ biến có thể giao dịch trên thị trường ngoài sàn, và có thể mua một lượng lớn tiền điện tử cùng lúc, điều này khó thực hiện trên các thị trường chuyên biệt.

Giao dịch trong sàn vs Giao dịch ngoài sàn: Bảy điểm khác biệt

Quy chuẩn sản phẩm khác biệt

Giao dịch trong sàn là chuẩn hóa, còn ngoài sàn thì phi chuẩn hóa. Ví dụ, mua bán vàng trong sàn như ngân hàng có tiêu chuẩn chung, ngoài sàn như các tiệm vàng có nhiều khác biệt, nhưng sản phẩm đa dạng hơn, có tính không thể thay thế.

Mô hình giao dịch khác biệt

Giao dịch trong sàn sử dụng đấu giá tập trung, công khai minh bạch, công bằng hơn, nhưng lợi nhuận ít hơn. Giao dịch ngoài sàn không có giới hạn công khai, hai bên thương lượng để thực hiện. Do thông tin không công khai, thông tin còn quan trọng hơn vốn.

Sản phẩm chính khác biệt

Trong sàn chủ yếu là chứng khoán và hợp đồng tương lai, ngoài sàn chủ yếu là hợp đồng chênh lệch ngoại hối, tiền điện tử và cổ phiếu chưa niêm yết. Giao dịch trong sàn cần chuẩn hóa và quy mô thị trường nhất định, số lượng sản phẩm ít hơn; còn ngoài sàn đa dạng hơn nhiều.

Nền tảng giao dịch và quản lý

Sàn trong nước do chính phủ phê duyệt, chịu sự quản lý của quốc gia. Thị trường ngoài sàn là giao dịch qua mạng của các công ty chứng khoán, chỉ một phần được quản lý chính thức. Giao dịch ngoài sàn có thể thực hiện trên các nền tảng không do chính phủ phê duyệt, do đó có thể xuất hiện các tổ chức lừa đảo. Nhà đầu tư cần chọn nền tảng được chính phủ phê duyệt và quản lý.

Minh bạch giao dịch

Sàn trong công khai giá và khối lượng, còn ngoài sàn thì không nhất thiết. Vì thị trường OTC không bắt buộc công khai chi tiết giao dịch, nên có khoảng cách thông tin lớn, người quen thuộc quy tắc có thể kiếm lợi nhuận vượt trội, người không quen có thể thua lỗ quá mức.

Khối lượng và thanh khoản

Giao dịch trong sàn có khối lượng lớn, thanh khoản cao; ngoài sàn thì nhỏ hơn, thanh khoản yếu hơn. Do quản lý tốt, dễ thu hút dòng vốn quốc tế, nên khối lượng lớn hơn.

Tính linh hoạt trong phương thức giao dịch

Trong sàn có ít phương thức hơn và kiểm soát rủi ro chặt chẽ, hạn chế đòn bẩy và bán khống. Ngoài sàn thì ít hạn chế hơn, có thể linh hoạt hơn trong đầu tư.

Giới thiệu về thị trường OTC Đài Loan

Thị trường chứng khoán Đài Loan gồm có “Sàn giao dịch chứng khoán” và “Trung tâm giao dịch quầy”. Chỉ số OTC (hay còn gọi là chỉ số quầy) do trung tâm này xây dựng phản ánh tình hình thị trường cổ phiếu ngoài sàn Đài Loan, nhiều nhà đầu tư theo dõi chỉ số này để đánh giá xu hướng thị trường cổ phiếu nhỏ và trung bình.

Việc phân thành hai thị trường nhằm đảm bảo các doanh nghiệp niêm yết đạt quy mô nhất định, nhưng quy định quá nghiêm ngặt có thể cản trở sự phát triển của doanh nghiệp. Nhiều startup có khả năng phát triển các sản phẩm đột phá, nhưng thiếu vốn để bắt đầu.

Để giải quyết vấn đề này, chính phủ thành lập Trung tâm giao dịch quầy, nới lỏng điều kiện. Doanh nghiệp chỉ cần có đề xuất từ hơn 2 công ty chứng khoán hỗ trợ là có thể đăng ký, và nếu trong vòng 6 tháng thành tích nổi bật (lợi nhuận cải thiện hoặc nâng cao năng lực tài chính), có thể xin chuyển sang niêm yết chính thức.

Nhờ điều kiện đăng ký dễ dàng hơn, thị trường ngoài sàn vừa có các doanh nghiệp thực sự chất lượng, vừa có các đối tượng đầu cơ. Một số công ty môi giới xấu chuyên giới thiệu cổ phiếu rủi ro cao và thao túng giá để lùa gà. Do đó, nhà đầu tư không chỉ cần chọn mã tốt, mà còn phải tìm các nhà môi giới uy tín.

Ưu điểm của giao dịch ngoài sàn OTC

Lựa chọn đầu tư đa dạng hơn
Thị trường ngoài sàn giúp nhà đầu tư tiếp cận các sản phẩm phái sinh, quyền chọn nhị phân, hợp đồng chênh lệch, ngoại hối và nhiều hình thức khác, với nhiều thị trường để lựa chọn.

Giao dịch linh hoạt hơn
Phương thức và quy chuẩn sản phẩm đa dạng, có thể tùy chỉnh theo mục tiêu đầu tư.

Đòn bẩy linh hoạt cao
Thị trường truyền thống hạn chế đòn bẩy, còn giao dịch ngoài sàn cung cấp nhiều lựa chọn đòn bẩy hơn, giúp tăng lợi nhuận.

Quản lý và an toàn tối ưu
Thị trường ngoài sàn hiện đại áp dụng nhiều biện pháp an toàn, tương tự thị trường tập trung. Nhiều công ty môi giới hoạt động dưới sự ủy quyền và quản lý của các tổ chức tài chính uy tín, chuyên nghiệp hơn. Nhà đầu tư có thể yên tâm tham gia khi đã tích lũy đủ kiến thức chuyên môn.

Rủi ro của giao dịch ngoài sàn OTC

Thiếu quản lý
Thị trường ngoài sàn không có quy định thống nhất, độ minh bạch thấp, pháp lý quản lý lỏng lẻo, dễ phát sinh các công ty môi giới lừa đảo. Các công ty niêm yết trên sàn và chứng khoán phải tuân thủ nhiều quy định, nhiều công ty không đủ điều kiện chỉ có thể giao dịch OTC.

Thanh khoản thấp
Chứng khoán OTC có thanh khoản thấp hơn sàn tập trung, có thể không bán được với giá tốt.

Rủi ro biến động thị trường
Giao dịch ngoài sàn chịu ảnh hưởng lớn từ biến động thị trường, phần lớn nhà đầu tư không có được thông tin minh bạch, công khai như trong sàn.

Rủi ro tín dụng và lừa đảo
Giao dịch trực tiếp giữa hai bên, người bán có thể cung cấp giá khác nhau cho các người mua khác nhau. Thị trường có thể xuất hiện các tổ chức lừa đảo dùng thông tin giả để lừa nhà đầu tư.

Giao dịch ngoài sàn có an toàn không? Làm thế nào giảm thiểu rủi ro

Giao dịch ngoài sàn thực sự có rủi ro, nhưng không phải là hoàn toàn không an toàn. Để đảm bảo an toàn, nhà đầu tư cần thực hiện các biện pháp sau:

Chọn công ty môi giới an toàn
Chọn các công ty có nhiều cấp độ quản lý, có khả năng kiểm soát rủi ro mạnh mẽ.

Chọn các sản phẩm giao dịch đã trưởng thành
Ví dụ như ngoại hối, cần hiểu rõ về spread, thanh khoản và các yếu tố rút tiền, chuyển khoản.

Sử dụng các cơ chế bảo vệ
Các nền tảng giao dịch chính quy cung cấp các biện pháp bảo vệ nhà đầu tư như đánh giá rủi ro, xác minh danh tính khách hàng (KYC), cơ chế khiếu nại, giúp giảm thiểu rủi ro.

Kết luận

Giao dịch ngoài sàn OTC mang lại nhiều cơ hội đầu tư đa dạng và linh hoạt hơn so với các sàn truyền thống, phù hợp với nhà đầu tư muốn đa dạng hóa hình thức đầu tư. Tuy nhiên, do quản lý lỏng lẻo và thiếu minh bạch thông tin, cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nhà đầu tư cần có kiến thức thị trường vững vàng, ý thức rủi ro cao và lựa chọn nền tảng uy tín để tham gia hiệu quả. Dù chọn trong sàn hay ngoài sàn, việc hiểu rõ OTC nghĩa là gì và cơ chế hoạt động của nó là nền tảng để đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt.