Khám phá "quy tắc ngầm" của Hong Kong miễn thuế: Tại sao lợi nhuận offshore của bạn luôn bị từ chối?

Bài viết: FinTaxOwen Chen

Là một cảng tự do thương mại nổi tiếng toàn cầu, sức hấp dẫn thương mại của Hồng Kông không chỉ đến từ sự tiện lợi của logistics, mà còn từ hệ thống thuế đặc trưng. Trong đó, nguyên tắc đánh thuế “nguồn gốc lợi nhuận” là tiêu biểu nhất: chỉ có lợi nhuận phát sinh từ Hồng Kông mới phải nộp thuế lợi nhuận tại đây.

Quy định thuế này cung cấp cơ hội “không thuế” cho thương mại ngoài khơi: chỉ cần lợi nhuận thương mại được xác định là “ngoài khơi”, thì có thể nhận được miễn thuế. Tuy nhiên, miễn thuế này không được tự động cấp - Cục thuế Hồng Kông (IRD) đã thiết lập các ngưỡng kiểm tra nghiêm ngặt cho việc này. Do đó, việc doanh nghiệp có thể xây dựng chứng cứ đầy đủ và thuyết phục để chứng minh rằng lợi nhuận của họ “không xuất phát từ Hồng Kông” trở thành yếu tố quyết định liệu họ có được hưởng miễn thuế hay không.

1 Giải mã sương mù: Cục Thuế làm thế nào để “theo dõi” nguồn lợi nhuận của bạn?

Trong thực tiễn thuế ở Hồng Kông, làm thế nào để xác định nguồn gốc của lợi nhuận? Câu trả lời nằm ở một nguyên tắc vàng xuất phát từ luật án lệ: “Tất cả lợi nhuận từ hợp đồng mua bán được thực hiện tại Hồng Kông đều phải chịu thuế tại Hồng Kông.” Nguyên tắc này tuy có vẻ đơn giản, nhưng lại hoàn toàn đè nặng trách nhiệm chứng minh lên các doanh nghiệp xin miễn thuế ngoài khơi - họ phải cung cấp bằng chứng rõ ràng và mạnh mẽ để chứng minh rằng tất cả các hoạt động cốt lõi tạo ra lợi nhuận thực sự diễn ra bên ngoài Hồng Kông.

Để thực hiện nguyên tắc án lệ này, Cục Thuế Hồng Kông đã hệ thống hóa khung kiểm tra chính thức trong “Hướng dẫn Giải thích và Thực thi Quy định Thuế số 21” (DIPN-21) được công bố chính thức. Công cụ phân tích cốt lõi của khung này chính là “Kiểm tra Hoạt động (Operations Test)” nổi tiếng.

Khái niệm “kiểm tra hoạt động” cốt lõi là đi sâu vào bề mặt hoạt động thương mại, để tìm hiểu xem doanh nghiệp thực sự kiếm lợi nhuận từ những hoạt động cơ bản nào, và truy vết vị trí địa lý nơi những hoạt động này diễn ra. Nó nhắc nhở chúng ta rằng lợi nhuận thương mại không xuất phát từ khoảnh khắc ký kết hợp đồng đơn lẻ, mà phát sinh từ một chuỗi kinh doanh hoàn chỉnh: từ việc phát triển và đàm phán với nhà cung cấp ở đầu chuỗi, đến việc mở rộng thị trường và ký kết hợp đồng với khách hàng ở giữa, và cuối cùng là sắp xếp logistics và thanh toán ở phía dưới. Do đó, cái nhìn của cơ quan thuế sẽ không dừng lại ở bản hợp đồng mà sẽ xem xét toàn bộ chuỗi hoạt động thương mại này một cách toàn cảnh, để xác định các “hoạt động gia tăng giá trị (Value-Added Activities)” thực sự thúc đẩy lợi nhuận có được thực hiện trong lãnh thổ Hồng Kông hay không.

Nguồn tài liệu: Các trường hợp liên quan của FinTax; Nguồn hình: Owen Chen

Không chỉ vậy, dựa trên “Kiểm tra hoạt động”, Cục thuế còn tuân theo một nguyên tắc quan trọng khác - “Toàn bộ sự thật (Totality of Facts)”. Nguyên tắc này yêu cầu các thanh tra viên phải xuyên thấu hình thức của các sắp xếp thương mại, nhắm thẳng vào bản chất thương mại. Lấy một ví dụ điển hình: địa điểm ký hợp đồng bán hàng có thể ở tận Singapore, nhưng nếu Cục thuế điều tra và phát hiện rằng những khâu cốt lõi thực sự tạo ra giá trị - chẳng hạn như phát triển khách hàng, thương lượng giá cả, sửa đổi điều khoản - đều xuất phát từ đội ngũ ở Hồng Kông, thì hiệu lực bề mặt của hợp đồng này với tư cách là “bằng chứng offshore” sẽ bị phủ nhận từ gốc.

Phân tích trường hợp điển hình: Vụ Magna định nghĩa nguồn gốc lợi nhuận của thuế lợi tức ở Hồng Kông như thế nào

“Magna Industrial Co Ltd v CIR” là một vụ án mang tính bước ngoặt trong luật thuế Hồng Kông liên quan đến việc xác định nguồn gốc lợi nhuận thương mại, vụ án này xem xét nguồn gốc lợi nhuận theo “thử nghiệm hoạt động” và sâu sắc thể hiện nguyên tắc đánh giá “quan điểm tổng thể về sự thật”. Vụ án này cung cấp hướng dẫn quan trọng về kế hoạch thuế cho các doanh nghiệp tham gia thương mại xuyên biên giới.

Bối cảnh trường hợp:

Magna là một công ty thương mại có trụ sở tại Hồng Kông, với mô hình kinh doanh độc đáo: công ty này thông qua các công ty con tại Hồng Kông để mua sắm và lưu trữ các sản phẩm kỹ thuật, nhưng các hoạt động bán hàng chính thì hoàn toàn thông qua mạng lưới “quản lý xuất khẩu” độc lập ở nước ngoài (đại lý). Các đại lý này chịu trách nhiệm tìm kiếm khách hàng, quảng bá, đàm phán và ký kết hợp đồng bán hàng ở nước ngoài. Trong khi đó, văn phòng Hồng Kông chủ yếu chịu trách nhiệm xử lý đơn hàng, phát hành hóa đơn, sắp xếp vận chuyển và thu tiền, cùng các công việc hỗ trợ hậu cần khác. Điểm tranh cãi chính là: lợi nhuận lên tới 150 triệu đô la Hồng Kông này thực sự đến từ Hồng Kông hay từ nước ngoài.

Phán quyết cốt lõi: Ứng dụng “kiểm tra hoạt động” và “quan điểm tổng thể về sự thật”

Cốt lõi của vụ án này là cách mà tòa án áp dụng “quan điểm tổng thể về sự thật” (Totality of Facts) và “kiểm tra hoạt động” (Operations Test) để xác định nguồn gốc lợi nhuận. Tòa án không chỉ tập trung vào địa điểm ký kết hợp đồng mua bán, mà còn áp dụng một phương pháp “rộng rãi, thiết thực”, xem xét toàn diện các hoạt động kinh doanh mà người nộp thuế thực hiện để kiếm lợi nhuận và tìm kiếm “nguyên nhân hiệu quả” (effective cause) của lợi nhuận đó.

Trong vụ án Magna, tòa án đã cân nhắc và nhận định: mặc dù công tác hậu cần tại Hồng Kông là không thể thiếu, nhưng hoạt động thực sự tạo ra lợi nhuận trực tiếp là việc bán hàng, quảng bá và đàm phán của các đại lý ở nước ngoài. Nếu không có các hoạt động ở nước ngoài này, thì không thể nói đến công việc tại Hồng Kông. Do đó, các hoạt động bán hàng ở nước ngoài được coi là “nguyên nhân hợp lý” cho lợi nhuận.

Cuối cùng, phán quyết và khải thị:

Cuối cùng, tòa án phúc thẩm đã phán quyết rằng lợi nhuận của Magna đến từ ngoài Hong Kong và không cần phải nộp thuế tại Hong Kong. Quyết định này đã thiết lập rằng khi xác định nguồn gốc lợi nhuận, phải thực hiện “kiểm tra hoạt động” từ toàn bộ chuỗi lợi nhuận và xem xét từ góc độ “toàn diện + thực tế”, đồng thời nhấn mạnh nguyên tắc “toàn bộ hoặc không” của thuế lợi tức Hong Kong (hoặc là đánh thuế toàn bộ, hoặc là miễn thuế toàn bộ).

Trường hợp này rõ ràng chỉ ra rằng: địa điểm của các hoạt động cốt lõi tạo ra lợi nhuận (không phải địa điểm của các hoạt động hỗ trợ hành chính) mới là yếu tố quyết định trách nhiệm thuế.

Cuối cùng, logic kiểm tra của cơ quan thuế luôn tập trung vào một vấn đề cơ bản: Nơi tạo ra giá trị thực sự nằm ở đâu? Bất kỳ sắp xếp nào che giấu bản chất thương mại dưới hình thức pháp lý, trong góc nhìn kiểm tra xuyên thấu này, đều tiềm ẩn rủi ro thuế không thể bỏ qua. Do đó, chiến lược sáng suốt và an toàn nhất không phải là dựa vào giải thích sau, mà là xây dựng một cách cẩn thận ngay từ đầu khi bắt đầu hoạt động kinh doanh, từ đó đảm bảo rằng bản chất thương mại của doanh nghiệp vững chắc và hình thức pháp lý không có gì để phê phán.

2 Tránh đường đỏ: Những “dấu chân Hồng Kông” nào sẽ khóa địa điểm thu lợi?

Khi chúng ta hiểu sâu sắc nguyên tắc “nội dung quan trọng hơn hình thức” của cơ quan thuế, những “bãi mìn” thường gặp trên con đường miễn thuế offshore sẽ trở nên rất rõ ràng. Những “dấu chân” của doanh nghiệp còn lại ở Hong Kong chính là điểm tập trung của cái nhìn từ các thanh tra. Khi doanh nghiệp vô tình bước vào, đơn xin miễn thuế offshore của họ sẽ gặp rất nhiều khó khăn.

Đường đỏ hàng đầu chính là xây dựng Hồng Kông thành một trung tâm giao dịch và bán hàng toàn cầu có thực chất. Hãy tưởng tượng, nếu đội ngũ tại Hồng Kông của một doanh nghiệp chi phối sâu sắc các cuộc đàm phán giá cả và thỏa thuận hợp đồng cho khách hàng toàn cầu, thậm chí cuối cùng ký kết hợp đồng tại Hồng Kông, điều này có nghĩa là giai đoạn “tạo lợi nhuận từ bán hàng” cốt lõi nhất đã một cách không thể chối cãi được thực hiện tại Hồng Kông. Trước bằng chứng rõ ràng như vậy, bất kỳ đơn xin miễn thuế offshore nào cũng sẽ trở nên vô ích.

Một khu vực có rủi ro cao khác liên quan đến việc quản lý và lưu thông hàng hóa một cách thực chất. Nếu thuê kho ở Hồng Kông, quản lý hàng tồn kho và từ đó trực tiếp gửi hàng đến khách hàng nước ngoài, điều này sẽ tạo thành chứng cứ vật chất mạnh mẽ về “hoạt động trong nước”. Cục thuế sẽ xác định rằng doanh nghiệp không chỉ quyết định tại Hồng Kông mà còn thực hiện nghĩa vụ tại Hồng Kông, nơi này rõ ràng là nguồn gốc lợi nhuận.

Hơn nữa, cái nhìn của sự kiểm tra sẽ quay ngược lại đến “bộ não” của công ty - nơi đặt các quyết định cốt lõi. Nếu các giám đốc hoặc điều hành ở Hồng Kông, quyết định về chiến lược giá, điều khoản hợp đồng và các vấn đề thương mại quan trọng khác, thì bất kể nơi thực hiện giao dịch cuối cùng ở đâu, lợi nhuận sẽ được khóa chặt tại Hồng Kông.

Do đó, có thể thấy rằng chìa khóa để đạt được miễn trừ offshore thành công nằm ở việc xây dựng một bức tranh hoạt động nước ngoài rõ ràng và có thể xác minh: tức là các quyết định cốt lõi của doanh nghiệp và các thực thi quan trọng đều rõ ràng nằm ngoài Hong Kong.

3 cạm bẫy phổ biến: Tại sao một yếu tố đơn lẻ không thể tạo thành “lũy thép” cho “offshore”?

Trong cuộc chiến thực tế về miễn thuế offshore, nguyên nhân dẫn đến việc đơn xin thất bại thường không phải là những hành vi vi phạm rõ ràng, mà là những điểm mù trong nhận thức về nguyên tắc thuế. Nhiều “đường tắt” tưởng chừng như không thể sai lầm, cuối cùng lại tiềm ẩn những cạm bẫy thất bại. Trong số đó, “nghịch lý nhân viên” là một vấn đề tiêu biểu nhất.

Một mặt, nếu doanh nghiệp không thuê bất kỳ nhân viên nào ở Hồng Kông, có vẻ như đã loại bỏ được rủi ro “hoạt động tại Hồng Kông” từ gốc. Nhưng điều này lại ngay lập tức gây ra câu hỏi sâu sắc từ cơ quan thuế về “thực chất thương mại”: một “vỏ bọc” không có nhân viên, lợi nhuận của nó đến từ đâu? Mặt khác, nếu doanh nghiệp thuê nhân viên ở Hồng Kông - ngay cả khi nhiệm vụ của họ chỉ giới hạn trong hỗ trợ hành chính - cơ quan thuế chắc chắn sẽ bắt đầu xem xét một cách sâu sắc, tìm hiểu xem nội dung công việc của họ có hỗ trợ theo bất kỳ hình thức nào, thậm chí là gián tiếp, cho các hoạt động sinh lợi cốt lõi hay không. Sự lựa chọn giữa “có” và “không” này rõ ràng là một thử thách đối với cấu trúc doanh nghiệp và hoạt động hàng ngày.

Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp còn dễ rơi vào sai lầm của “chủ nghĩa quyết định bởi một yếu tố”, tức là cho rằng chỉ cần đáp ứng một điều kiện cụ thể nào đó là có thể tự động có được vị thế offshore.

Các cạm bẫy «đơn nhất» phổ biến:

Nguồn tài liệu: DIPN-21 (Ghi chú giải thích và thực hành của bộ - Số 21)

Tuy nhiên, sự hiểu lầm này chính là sự trái ngược với linh hồn của cuộc kiểm tra của cơ quan thuế - “Tổng thể sự thật” (Totality of Facts). Dù là vị trí địa lý của khách hàng, nơi đặt tài khoản ngân hàng, thậm chí là địa điểm ký hợp đồng, trong mắt cơ quan thuế chỉ là những mảnh ghép của bức tranh thương mại toàn diện, chứ không phải là yếu tố quyết định. Cuộc kiểm tra của cơ quan thuế chắc chắn phải vượt qua từng khâu đơn lẻ, thực hiện đánh giá toàn diện và tổng hợp về toàn bộ chuỗi giá trị, bất kỳ yêu cầu miễn trừ nào dựa trên sự thật một chiều đều không thể xây dựng nên một logic tuân thủ hoàn chỉnh.

4 Kết luận: Tuân thủ để đi xa, chuyên nghiệp để chiến thắng

Nội dung trên chỉ là một giới thiệu ngắn gọn về hệ thống miễn thuế lợi nhuận ngoài khơi và các điểm thực tiễn tại Hong Kong. Thực tế, miễn thuế lợi nhuận ngoài khơi tại Hong Kong không phải là một ưu đãi thuế dễ dàng đạt được, mà là một hệ thống cần có kiến thức thuế sâu sắc, lập kế hoạch kinh doanh chu đáo và thực hiện vận hành tinh vi. Nó không chỉ thử thách sự hiểu biết của doanh nghiệp về luật thuế, mà còn là khả năng xây dựng mô hình kinh doanh quốc tế tuân thủ và bền vững.