Tiêu đề gốc: Ngày 29: Những lựa chọn nào có thể của Hoa Kỳ ở Iran?
Tác giả gốc: John Spencer
Biên dịch: Peggy, BlockBeats

Chú thích biên tập: Khi thế giới vẫn đang tranh luận về việc “liệu có biến thành chiến tranh trên bộ hay không”, logic của cuộc xung đột này đã không còn dừng lại trong khuôn khổ chiến tranh truyền thống nữa.

Bài viết này cố gắng trả lời không phải là liệu Hoa Kỳ có “đánh vào” hay không, mà là trong điều kiện không chiếm đóng thủ đô, Hoa Kỳ có thể có những biện pháp nào để thay đổi hành vi của đối thủ. Từ tên lửa và hải quân, đến xuất khẩu năng lượng, hệ thống điện, cho đến kiểm soát thông tin và cấu trúc quản trị nội bộ, mục tiêu tấn công đang từ khả năng quân sự đơn lẻ mở rộng ra toàn bộ hệ thống vận hành của một quốc gia.

Trong quá trình này, điều then chốt không còn là thay đổi chế độ, mà là thông qua việc đồng thời kiềm chế “khả năng chiến đấu” và “khả năng quản trị”, dưới nhiều áp lực buộc họ phải điều chỉnh quyết định. Cách thức gây áp lực phi tuyến tính, đa chiều này đang trở thành logic chiến tranh mới.

Cũng chính vì vậy, cuộc xung đột này đáng chú ý hơn không phải ở những gì đã xảy ra, mà là những lựa chọn vẫn chưa được triển khai.

Dưới đây là nội dung gốc:

Cuộc chiến Mỹ-Iran đã kéo dài 29 ngày. Hiện nay, phân tích chiến lược và quân sự thực sự ngày càng khó có thể tách rời khỏi quan điểm chính trị, giả định và câu chuyện. Quá nhiều người có thói quen nhảy thẳng tới kết luận “xâm lược toàn diện trên bộ” từ tình hình hiện tại, như thể lựa chọn duy nhất của Hoa Kỳ là chiếm Tehran, kiểm soát cưỡng chế các cơ sở hạt nhân, đánh bại một quân đội được cho là triệu người, và sau đó lại rơi vào vũng lầy tái thiết quốc gia kéo dài hàng chục năm hoặc các cuộc chiến du kích kiểu Mao.

Đây không phải là phân tích. Đây chỉ là phán đoán nông cạn dựa trên mô hình nhận thức chiến tranh đã lỗi thời hoặc có thiên kiến.

Tổng thống Trump đã tuyên bố sẽ tạm dừng các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran trong 10 ngày, hiện thời hạn này đã được kéo dài đến ngày 6 tháng 4. Chúng ta đang ở trong khoảng thời gian này. Nhưng vấn đề thực sự không phải là những gì đã xảy ra, mà là—còn những lựa chọn nào tiếp theo.

Từ tấn công quân sự đến tê liệt hệ thống

Có thể khẳng định rằng, Bộ Tư lệnh Trung ương Hoa Kỳ (CENTCOM) và Israel sẽ tiếp tục thực hiện các cuộc tấn công hệ thống vào hệ thống quân sự của Iran. Iran vào thời điểm bắt đầu chiến tranh sở hữu hàng nghìn tên lửa đạn đạo, hàng trăm thiết bị phóng, mạng lưới máy bay không người lái phân tán, khả năng hải quân đa tầng ở Vịnh Ba Tư, cùng một hệ thống công nghiệp quốc phòng có khả năng chịu đựng và sinh tồn. Hệ thống này đang bị suy yếu, nhưng chưa bị tiêu diệt hoàn toàn.

Trong khi đó, mục tiêu tấn công của Israel không chỉ giới hạn ở khả năng quân sự, mà quan trọng hơn là làm suy yếu khả năng duy trì quyền lực của chính quyền sau chiến tranh. Điều này bao gồm loại bỏ các lãnh đạo chính trị và quân sự, tấn công các lực lượng duy trì ổn định nội bộ như Basij, và phá hủy các trạm kiểm soát, điểm thông tin và mạng lưới an ninh nội bộ.

Đây không chỉ là hành động chiến thuật, mà là sự gây áp lực chiến lược đồng thời vào cả “phương tiện” và “ý chí”: vừa làm suy yếu khả năng chiến đấu, vừa làm suy yếu khả năng quản trị. Đây chính là cách thức có thể buộc đối thủ thay đổi hành vi mà không cần phải chiếm đóng thủ đô.

Mọi cuộc thảo luận đều phải được neo vào các mục tiêu chiến lược đã định. Theo tuyên bố của giới lãnh đạo Hoa Kỳ, mục tiêu của “Chiến dịch Cơn thịnh nộ sử thi” (Operation Epic Fury) bao gồm: phá hủy hệ thống tên lửa của Iran và khả năng sản xuất của nó, làm suy yếu sức mạnh hải quân của họ và khả năng gây đe dọa đến vận tải toàn cầu qua eo biển Hormuz, và ngăn chặn việc họ có được vũ khí hạt nhân.

Mặc dù “thay đổi chế độ” đã được thảo luận, nhưng nó không phải là mục tiêu chính thức. Mục tiêu thực sự là “thay đổi hành vi”. Chính quyền hiện tại đã được cung cấp con đường ngoại giao để điều chỉnh chính sách của mình, điều này rất quan trọng vì nó quyết định ranh giới của các lựa chọn chiến lược. Cốt lõi của cuộc chiến này không phải là chiếm Tehran, mà là làm tê liệt chính quyền, tiêu diệt khả năng, và buộc họ chấp nhận các điều kiện mới.

Ngay cả khi chính quyền sụp đổ dưới áp lực quân sự và kinh tế, Hoa Kỳ vẫn có thể đạt được mục tiêu trong môi trường chiến lược mới. Nhưng cần nhấn mạnh rằng việc đạt được mục tiêu không phụ thuộc vào sự sụp đổ của chính quyền.

Từ thời điểm này, các lựa chọn không giảm đi mà đang mở rộng.

Một lựa chọn là tấn công “trọng tâm” kinh tế của chính quyền. Đảo Kharg chịu trách nhiệm cho khoảng 85% đến 90% xuất khẩu dầu của Iran, thường từ 1,5 triệu đến 2 triệu thùng mỗi ngày. Những nguồn dầu này là nguồn ngoại tệ cứng chính của chính quyền. Kiểm soát nó, làm tê liệt nó, hoặc trực tiếp phá hủy khả năng xuất khẩu của nó, ảnh hưởng không chỉ đến nền kinh tế mà còn đến khả năng cấp vốn cho quân đội, duy trì mạng lưới quyền lực và kiểm soát nội bộ của toàn bộ chính quyền.

Điều này quan trọng vì chính quyền này đã thể hiện dấu hiệu yếu đuối dưới áp lực kinh tế. Các cuộc biểu tình vào tháng 1 năm 2026 đã được khơi dậy bởi lạm phát, sự bất ổn của hệ thống ngân hàng, và khả năng cung cấp dịch vụ công cơ bản không thể (bao gồm vấn đề thiếu nước nghiêm trọng ảnh hưởng đến hàng triệu người ở Tehran). Thậm chí đã có thời điểm thảo luận về việc di dời thủ đô do không thể cung cấp nước uống an toàn. Phản ứng của chính quyền đối với điều này là đàn áp bạo lực quy mô lớn, trong một trong những cuộc đàn áp tàn bạo nhất trong lịch sử hiện đại của họ, đã khiến hơn 32.000 dân thường thiệt mạng. Do đó, áp lực kinh tế không phải là lý thuyết mà đã đẩy chính quyền đến bờ vực.

Một lựa chọn khác là tấn công lưới điện quốc gia. Hệ thống điện của Iran tập trung tại các trung tâm thành phố lớn, việc tấn công chính xác vào các trạm biến áp và các điểm truyền tải quan trọng có thể gây ra hiệu ứng mất điện dây chuyền trong toàn khu vực—Tehran sẽ rơi vào bóng tối.

Khi mất điện, chính quyền sẽ ngay lập tức rơi vào tình trạng khó khăn. Hệ thống chỉ huy và kiểm soát, hệ thống giám sát, mạng lưới truyền thông và phối hợp an ninh nội bộ đều phụ thuộc vào điện. Bằng cách tấn công chính xác vào các điểm quan trọng, có thể gây ra tê liệt hệ thống rộng rãi mà không cần tiêu diệt hoàn toàn cơ sở hạ tầng. Năng lực này đã được Hoa Kỳ thể hiện nhiều lần trong các cuộc xung đột trước đây.

Cuộc chiến mạng sẽ càng phóng đại hiệu ứng này. Iran đã nhiều lần sử dụng việc cắt mạng để kiểm soát xã hội, và khả năng này cũng có thể được sử dụng ngược lại—gây rối mạng lưới chỉ huy của chính quyền, đồng thời khôi phục kết nối cho công chúng thông qua các hệ thống bên ngoài. Thông tin sẽ trở thành vũ khí, quyền kể câu chuyện, khả năng phối hợp và lợi thế nhận thức sẽ chuyển từ tay chính quyền.

Eo biển Hormuz vẫn là điểm chiến lược quyết định. Khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu (khoảng 20 triệu thùng mỗi ngày) đi qua con đường này. Chiến lược lâu dài của Iran là đe dọa và thao túng dòng chảy này.

Một lựa chọn là chuyển từ “răn đe” sang “kiểm soát”. Chiếm đóng hoặc trung hòa các hòn đảo then chốt. Từ lâu, các chuyên gia đã coi đảo Abu Musa và các đảo Greater và Lesser Tunb là địa hình chính yếu để kiểm soát các lối vào eo biển. Đảo Qeshm ở phía bắc đã được triển khai các cơ sở hải quân của Vệ binh Cách mạng, hệ thống tên lửa và cơ sở hạ tầng giám sát. Những vị trí này cho phép Iran có khả năng phóng tên lửa chống tàu, tấn công nhanh và năng lực ép buộc trên biển. Nếu những hòn đảo này được kiểm soát hoặc trung hòa, sẽ thay đổi căn bản khả năng của Iran trong cuộc chơi ở eo biển.

Iran còn xây dựng một hệ thống tương tự như “trạm thu phí” trong eo biển. Vệ binh Cách mạng thực sự đã thiết lập một hệ thống yêu cầu tàu thuyền phải được phê duyệt, đi theo các lộ trình chịu ảnh hưởng của họ, và trong một số trường hợp phải trả hàng triệu đô la “phí an toàn”. Có báo cáo cho thấy, chi phí cho mỗi tàu chở dầu có thể lên tới 2 triệu đô la và được phê duyệt ra vào theo lập trường chính trị, đồng thời thiết lập các lối đi kiểm soát gần đảo Larak.

Hoa Kỳ và Israel có khả năng hệ thống để phân tách hệ thống này: tấn công vào lãnh đạo của nó, phá hủy radar dọc bờ biển, các điểm giám sát và trung tâm chỉ huy, và loại bỏ các tàu cao tốc, máy bay không người lái và vị trí tên lửa thực hiện kiểm soát. Một khi hệ thống này bị phá hủy, Iran sẽ mất khả năng chuyển đổi các lối đi quan trọng toàn cầu thành nguồn thu nhập và công cụ đe dọa.

Một lựa chọn liên quan khác là chặn xuất khẩu dầu của Iran trên biển. Iran xuất khẩu khoảng 1,5 triệu đến 2 triệu thùng mỗi ngày, trong đó một lượng lớn thực hiện thông qua mạng lưới tránh lệnh trừng phạt. Thông qua việc chặn, chuyển hướng tàu chở dầu, và thực hiện kiểm tra và tịch thu trên quy mô lớn, có thể ép hệ thống này gần như dừng lại. Hiện tại, hành động này đã được thực hiện trong một phạm vi hạn chế, nếu được mở rộng hơn sẽ khiến thu nhập của chính quyền gần như bằng 0. Không có thu nhập, sẽ không có tên lửa, không có mạng lưới đại lý, không có khả năng đàn áp, thậm chí không thể duy trì hoạt động của quốc gia.

Còn một số lựa chọn khác thì chuyển sang nội bộ. Dân số Iran vượt quá 85 triệu, trẻ hóa, đô thị hóa cao, và tồn tại cảm giác bất mãn lâu dài. Các cuộc khảo sát hiện tại, mô hình biểu tình và các sự biến động xã hội có thể quan sát được đều cho thấy hơn 50% dân chúng phản đối chính quyền hiện tại, thậm chí có thể cao hơn. Đây không phải là một nền tảng quyền lực vững chắc. Các cuộc biểu tình vào tháng 1 năm 2026 chính là dấu hiệu rõ ràng của áp lực tiềm ẩn này.

Cho đến nay, người dân chủ yếu được yêu cầu “trú ẩn tại chỗ”. Nhưng chiến lược này có thể thay đổi. Thông qua việc truyền thông, các lối đi an toàn và chiến tranh tâm lý, có thể dần dần tách biệt người dân khỏi cơ chế kiểm soát của chính quyền.

Đồng thời, cũng có thể cung cấp hỗ trợ cho các lực lượng kháng cự nội bộ, bao gồm vũ khí, truyền thông và tiếp tế thông tin. Bên trong Iran tồn tại nhiều đứt gãy—mâu thuẫn lâu dài ở cấp độ dân tộc, chính trị và khu vực, đã nhiều lần gây ra phản đối và bất ổn. Khi áp lực bên ngoài và kháng cự nội bộ chồng lấn lên nhau, chính quyền sẽ dễ dàng xuất hiện sự rạn nứt, hoặc ít nhất chịu áp lực lớn hơn.

Trong khi đó, phạm vi tấn công cũng có thể tiếp tục mở rộng, vượt ra ngoài các mục tiêu quân sự truyền thống. Hệ thống kiểm soát của chính quyền thực chất là một mạng lưới: bao gồm lãnh đạo, tổng hành dinh Vệ binh Cách mạng, lực lượng Basij, cảnh sát, cơ quan tình báo và cơ sở hạ tầng đàn áp. Tấn công vào những điểm này sẽ tăng tốc độ tan rã quyền lực trung ương.

Lịch sử chỉ ra rằng, áp lực sẽ tạo ra rạn nứt: quân đội bắt đầu do dự, hệ thống tình báo xuất hiện chia rẽ, các nhân vật chính trị tái lập lập trường, và nhân viên đào ngũ. Hợp tác với những kẻ đào ngũ này thường mang lại hiệu ứng vượt xa các cuộc tấn công đơn thuần.

Tất nhiên, chúng ta vẫn còn rất nhiều điều chưa biết. Chúng ta không thể hoàn toàn nắm bắt phần mạnh nhất và yếu nhất của chính quyền ở đâu. Nhưng một số dấu hiệu đáng chú ý. Ví dụ, có báo cáo cho rằng Iran đang cố gắng mở rộng quy mô huy động, thậm chí giảm độ tuổi tuyển mộ xuống 12 tuổi, điều này cho thấy họ đang chịu áp lực lớn. Đây không phải là hành động của một chính quyền tự tin.

Các lựa chọn này không tồn tại một cách cô lập, mà có thể được kết hợp sử dụng: phá hủy hệ thống tên lửa và khả năng sản xuất của nó, làm suy yếu sức mạnh hải quân, tiếp tục làm suy yếu kế hoạch hạt nhân, ngăn chặn khả năng triển khai ra bên ngoài. Đồng thời, thông qua việc tấn công lãnh đạo và hệ thống chỉ huy, làm tê liệt quyết định của họ, gây áp lực đồng thời trên nhiều chiều quân sự, kinh tế, thông tin và chính trị.

Cốt lõi là đồng thời tấn công vào “phương tiện” và “ý chí” của chính quyền, chứ không phải theo thứ tự tiến triển. Tạo ra nhiều tình huống khó khăn, vượt quá khả năng ứng phó của họ, buộc họ vào trạng thái sinh tồn thụ động, kéo dài thời gian ra quyết định, làm suy yếu khả năng phối hợp và kiểm soát của họ.

Bản chất của chiến tranh là “các lựa chọn trong sự không chắc chắn”

Chiến tranh không phải là một danh sách, mà là sự phù hợp động của mục tiêu, con đường và phương tiện trong điều kiện không chắc chắn. Các lựa chọn khác nhau có thể được tiến hành theo thứ tự, thực hiện chồng chéo hoặc đồng thời.

Đồng thời, cần cảnh giác với những người phân tích so sánh bằng “giọng điệu chắc chắn”. Iran không phải là Việt Nam, Afghanistan hay Iraq, cũng không phải là năm 1968, 2002 hay 2003. Mỗi bối cảnh tình huống đều hoàn toàn khác nhau. Mục tiêu chính trị từ “thay đổi hành vi của chế độ” đến “duy trì sự tồn tại của chế độ” đều khác nhau. Các cuộc chiến trong quá khứ thường liên quan đến tái thiết quốc gia, xuất khẩu dân chủ, chống nổi dậy lâu dài, và kẻ thù có không gian bảo vệ bên ngoài, trong khi những điều kiện này hiện nay không còn tồn tại. Môi trường địa lý, điều kiện công nghệ, khả năng tình báo và cấu trúc khu vực đều đã thay đổi. Các lựa chọn hiện có đa dạng và có tính mục tiêu hơn.

Chúng ta biết những gì đã xảy ra, nhưng không biết điều gì còn xảy ra. Quan trọng hơn, chúng ta không thể dự đoán quyết định tiếp theo của các bên.

Sự không chắc chắn này không phải là thiếu sót trong phân tích, mà là bản chất của chiến tranh.

[Liên kết gốc]

Nhấp để tìm hiểu về việc BlockBeats đang tuyển dụng vị trí

Chào mừng bạn tham gia cộng đồng chính thức của BlockBeats:

Nhóm Telegram đăng ký: https://t.me/theblockbeats

Nhóm Telegram thảo luận: https://t.me/BlockBeats_App

Tài khoản Twitter chính thức: https://twitter.com/BlockBeatsAsia