Tác giả: Hạ Hạo, Wall Street Journal
Thứ Hai, chỉ vài phút sau khi Trump tuyên bố từ bỏ việc oanh tạc cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran trên Truth Social, giá dầu giảm sập 14%, lợi suất trái phiếu Mỹ giảm mạnh, thị trường chứng khoán Mỹ trước giờ mở cửa tăng vọt.
( Hợp đồng dầu Brent ban đầu giảm 14% )
Dù chưa đầy một giờ sau, phía Iran đã phủ nhận tuyên bố của Trump về việc đang đàm phán, nhưng điều này không làm thay đổi xu hướng chung của thị trường trong ngày thứ Hai.
Các phân tích chỉ ra rằng, lý do thị trường phản ứng như vậy là vì theo quan điểm của Phố Wall, tín hiệu gửi đi rất rõ ràng: ít nhất chính Trump đang rất nóng lòng chấm dứt cuộc chiến do chính ông mở ra hơn ba tuần trước, đẩy nền kinh tế toàn cầu đến bờ vực khủng hoảng.
Một số nhà phân tích cho rằng, nếu trong vòng 7 đến 10 ngày tới không thể giải quyết được vấn đề, chúng ta có thể chứng kiến sự đình trệ của nền kinh tế toàn cầu giống như thời kỳ dịch bệnh. Lời phát biểu hôm nay cho thấy Trump nhận thức rõ rủi ro “suy giảm như sụp đổ” của nền kinh tế thực.
Hành động của Trump đã kích hoạt một đợt phản ứng dữ dội kéo dài khoảng năm phút, đồng thời cũng khắc họa bức tranh về ngày giao dịch biến động nhất của Phố Wall kể từ khi Mỹ bắt đầu chiến tranh với Iran. Cảnh tượng này cũng khiến người ta nhớ về tháng Tư năm ngoái, khi Trump phát động chiến tranh thuế “Mỹ chống toàn cầu”, đẩy thị trường tài chính toàn cầu đến bờ vực, rồi nhanh chóng chuyển hướng.
Các phương tiện truyền thông dẫn nguồn tin thân cận cho biết, giống như thời điểm đó, lần này Trump cũng đưa ra tuyên bố một phần nhằm trấn an các nhà đầu tư lo lắng vì biến động thị trường, tránh xảy ra một đợt bán tháo dữ dội mới khi tuần mới bắt đầu.
Sau khi thị trường Mỹ mở cửa ngày thứ Hai, chỉ số S&P 500 đã tăng tới 2,2%, mức tăng lớn nhất kể từ tháng Năm, lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 2 năm ban đầu giảm mạnh 22 điểm cơ bản xuống còn 3,79%, dầu Brent lao dốc, thủng mức 100 USD một thùng, đồng USD yếu đi, thị trường chứng khoán và trái phiếu châu Âu cũng đảo chiều từ giảm sang tăng và đóng cửa cao hơn.
Tuy nhiên, về mặt tâm lý, thị trường vẫn còn hoài nghi về khả năng Trump có thể dễ dàng chấm dứt xung đột. Cảm xúc này lan rộng, các mức tăng đầu phiên của các loại tài sản dần dần bị thu hẹp. Các nhà đầu tư đa phần cho rằng, tuyên bố của Trump hôm thứ Hai chỉ mang tính tạm thời để ổn định thị trường trong ngắn hạn. Đến khi thị trường Mỹ đóng cửa, mức tăng của S&P 500 đã thu hẹp còn khoảng 1,2%, lợi suất trái phiếu cũng bắt đầu giảm bớt.
(So sánh diễn biến trong ngày của thị trường chứng khoán, trái phiếu, dầu)
Các diễn biến trên thị trường còn cho thấy, chỉ dựa vào lời nói trấn an là không đủ để thuyết phục những nhà đầu tư đã chuẩn bị cho các biến động dài hạn ở Trung Đông. Một số lo ngại rằng, điều này đã không còn hoàn toàn do Trump quyết định nữa, khác với thuế quan có thể dừng lại bất cứ lúc nào, những người cảm thấy yên tâm vì phản ứng của Trump đối với thị trường có thể đã lỡ đánh giá sai.
Trong năm đầu tiên Trump trở lại Nhà Trắng, các nhà giao dịch dần hình thành kỳ vọng: một khi chính sách gây ra đợt giảm mạnh của thị trường, ông thường sẽ nhanh chóng chuyển hướng. Hiện tượng này được gọi là “Giao dịch TACO” (Trump Always Crooks Off – Trump luôn rút lui), đồng thời cũng thúc đẩy tâm lý “mua vào khi giá thấp” — bất kể là đe dọa chiến tranh thương mại, đề xuất tiếp quản Greenland hay chỉ trích Cục Dự trữ Liên bang.
Tuy nhiên, chiến tranh với Iran đã làm suy yếu niềm tin này. Trong vài tuần qua, xung đột liên tục leo thang: Trump thỉnh thoảng tuyên bố thắng lợi trong tầm tay, thỉnh thoảng lại chỉ trích các đồng minh không hỗ trợ; phía Iran vẫn vững vàng, phong tỏa eo Hormuz, cắt đứt nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Ảnh hưởng của xung đột Trung Đông ngày càng rõ rệt hơn trong tuần trước. Giá năng lượng tăng vọt mang lại cú sốc lạm phát mới, các nhà giao dịch bắt đầu đặt cược rằng các ngân hàng trung ương toàn cầu sẽ buộc phải tăng lãi suất thêm nữa. Điều này làm gia tăng rủi ro “lạm phát đình trệ” — tăng trưởng yếu ớt đi kèm với lạm phát tăng cao — khiến thị trường trái phiếu toàn cầu mất hơn 2,5 nghìn tỷ USD giá trị, có thể ghi nhận mức giảm tháng lớn nhất trong hơn ba năm.
Điều này cũng cho thấy, chiến tranh đang tác động đến các mục tiêu chính sách khác của chính quyền Trump — bao gồm giảm lãi suất vay thế chấp, giữ giá dầu thấp, và thể hiện hình ảnh nền kinh tế Mỹ vững mạnh trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm nay.
Dù Trump nhiều lần chỉ trích Chủ tịch Fed Powell không hạ lãi suất, nhưng tính đến thứ Sáu tuần trước, lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 2 năm kể từ khi xung đột Iran bắt đầu đã tăng hơn 0,5 điểm phần trăm, phản ánh lo ngại của thị trường về khả năng hạn chế chính sách kiểm soát lạm phát.
Một số nhà phân tích cho rằng, dù rõ ràng Trump đang cố gắng kiềm chế giá dầu, nhưng có thể lần nữa, chính thị trường trái phiếu đã buộc ông phải nhượng bộ.
Sau khi thị trường giảm điểm vào thứ Sáu tuần trước, chỉ số S&P 500 ghi nhận tuần giảm dài nhất trong một năm, Trump đã đăng trên mạng xã hội rằng ông “rất gần” đạt được mục tiêu và đang xem xét giảm quy mô hoạt động quân sự ở Trung Đông.
Sau đó, ông còn đe dọa rằng, nếu Iran không mở lại eo Hormuz trong 48 giờ, sẽ tấn công các cơ sở điện lực của Iran. Nhưng đến thứ Hai, ông lại tuyên bố sẽ tạm dừng các hành động trong năm ngày, đồng thời nói rằng đàm phán đã có tiến triển — tuy nhiên, Iran đã phủ nhận tuyên bố này.
Trong mắt nhiều người, lập trường liên tục thay đổi và những phát ngôn không chính xác của Trump đang làm suy yếu uy tín của ông trên thị trường tài chính, gây rối loạn nghiêm trọng các vị thế đầu tư. Một số nhà phân tích thẳng thắn nhận định:
Điều khó dự đoán nhất không phải là chiến tranh, mà là cách Nhà Trắng giao tiếp và phản ứng của thị trường đối với điều đó. Thị trường không thể phân biệt được đâu là tín hiệu đáng tin cậy cho thấy chiến tranh sắp kết thúc, đâu là lời nói gần như đã thành hiện thực.
Sự thật chỉ phụ thuộc vào nhận thức, còn tính bất định của Trump cộng thêm sự không chắc chắn đã tạo ra một lớp mây mù dày đặc, hạn chế khả năng các phe bán tháo thị trường dựa trên niềm tin vốn có — phản ứng này vừa mua thời gian cho thị trường, vừa kiềm chế sự quá tự tin, dù là tích cực hay tiêu cực.
