Các hãng hàng không vận chuyển hàng hóa Trung Quốc "đồng loạt nổi bật", ai sẽ nắm giữ phần thắng?

Báo Kinh tế 21st Century phóng viên Trương Xuân, Bắc Kinh đưa tin

Khi chúng ta nói về vận chuyển hàng không Trung Quốc, ánh mắt thường hướng tới sân bay Pudong — trung tâm siêu lớn liên tục nằm trong top ba toàn cầu trong nhiều năm liền. Nhưng trong bản đồ hệ thống trung tâm hàng không quốc tế “3+7+N” của Cục Hàng không dân dụng, các sân bay khác nhau đóng vai trò hoàn toàn khác nhau: từ Quảng Châu, Thâm Quyến ở Vịnh Quảng, đến Ezhou, Trịnh Châu ở Trung tâm, ngành vận chuyển hàng không Trung Quốc thực sự thể hiện các con đường phát triển rõ rệt khác biệt.

Cụ thể, quy hoạch “3+7+N” xác định các cấp độ trung tâm hàng không Trung Quốc khác nhau: Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu là ba trung tâm hàng không quốc tế lớn; Thâm Quyến, Thành Đô, Trùng Khánh và các thành phố khác là bảy trung tâm khu vực; Ezhou và các nơi khác là trung tâm vận chuyển hàng hóa chuyên nghiệp. Trong khung này, Pudong là “cổng quốc tế”, Quảng Thâm là “bảo vệ ngành công nghiệp chế tạo”, Ezhou, Trịnh Châu là “người mở đường cho mở cửa nội địa”.

Các trung tâm khác nhau vận hành ra sao? Sự cạnh tranh và hợp tác của chúng sẽ ảnh hưởng thế nào đến phát triển kinh tế của khu vực đó? Nhân dịp bắt đầu “15 năm” mới, khi quy hoạch “3+7+N” dần đi vào thực thi, chúng ta cần xem xét lại dòng chảy phát triển và hướng đi tương lai của vận chuyển hàng không các vùng khác nhau của Trung Quốc.

Sân bay Quốc tế Bạch Vân Quảng Châu. Ảnh: Trương Xuân

Các anh hùng nổi bật

Theo dữ liệu của Cục Hàng không dân dụng, đến năm 2025, Quảng Đông dựa vào 459,2 vạn tấn hàng hóa, bưu kiện, liên tục giữ vị trí số một toàn quốc, chiếm hơn một phần năm tổng lượng cả nước. Đằng sau thành tích này là “song trung tâm” của hai sân bay Quảng Châu và Thâm Quyến.

Trong đó, sân bay Quốc tế Bạch Vân Quảng Châu là trung tâm cốt lõi, đạt 2,4399 triệu tấn hàng hóa, bưu kiện, xếp thứ hai toàn quốc. Theo dữ liệu của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), lượng hàng của sân bay Bạch Vân đã trở thành thứ mười toàn cầu. Sân bay Quốc tế Bảo An Thâm Quyến cũng lần đầu vượt mốc 2 triệu tấn, đạt 2,05 triệu tấn, đứng thứ ba toàn quốc.

Tổng lượng vận chuyển của hai trung tâm lớn gần 4,5 triệu tấn, ngành thương mại điện tử xuyên biên giới, sản xuất điện tử cao cấp và các ngành khác theo đuổi tính kịp thời, trở thành một trong những động lực quan trọng.

Thượng Hải thể hiện sự phát triển tối đa của trung tâm đơn trung. Đến năm 2025, lượng hàng hóa, bưu kiện của sân bay Thượng Hải Pudong lần đầu vượt 4 triệu tấn, không chỉ giữ vững vị trí số một trong các sân bay nội địa mà còn vượt qua sân bay Memphis của Mỹ, từng đứng đầu thế giới.

Hiện tại, lượng hàng của Pudong chỉ đứng sau sân bay Quốc tế Hồng Kông, xếp thứ hai thế giới, cộng thêm 445.000 tấn của sân bay Hồng Kiều, tổng lượng vận chuyển của Thượng Hải vượt quá 4,5 triệu tấn. Hơn 80% lượng hàng của Pudong đến từ các tuyến bay quốc tế, trở thành điểm trung tâm chuỗi cung ứng toàn cầu có tính hướng ngoại cao.

Sự trỗi dậy của khu vực Trung tâm trở thành một điểm sáng trong bản đồ vận chuyển hàng không năm 2025. Năm 2025, tỉnh Hồ Bắc đạt 1,349 triệu tấn hàng hóa, tăng 26,8% so với cùng kỳ, tốc độ tăng trưởng đứng đầu các tỉnh lớn toàn quốc.

Động lực chính của tăng trưởng là sân bay Hoa Hồ Ezhou cách Vũ Hán 100 km. Đây là sân bay chuyên vận chuyển hàng hóa thứ tư toàn cầu và là sân bay chuyên ngành đầu tiên của châu Á. Năm 2025, sân bay Hoa Hồ Ezhou đạt 1,1457 triệu tấn hàng hóa, tăng 32,4% so với cùng kỳ, giữ vị trí thứ năm toàn quốc, đồng thời đóng góp phần lớn vào tăng trưởng của Hồ Bắc. Tính đến cuối năm 2025, sân bay Hoa Hồ đã khai thác 111 tuyến bay hàng hóa, trong đó có 50 tuyến quốc tế, mạng lưới tuyến bay đứng đầu toàn quốc.

Khác với phần lớn sân bay chủ yếu phục vụ khách, các sân bay vận chuyển hàng hóa chuyên dụng tập trung toàn bộ nguồn lực vào vận chuyển hàng hóa. Theo ý kiến của Cục Hàng không dân dụng phát hành tháng 8 năm 2024 về “Chỉ đạo thúc đẩy xây dựng trung tâm hàng không quốc tế” (gọi tắt là “Chỉ đạo”), đề xuất cao chất lượng thúc đẩy hoạt động của các trung tâm hàng không chuyên về vận chuyển hàng hóa như Ezhou, đẩy nhanh xây dựng trung tâm logistics quốc tế Trịnh Châu. Trong phần giải thích “Chỉ đạo”, Phó giám đốc Phát triển kế hoạch của Cục Hàng không còn nhấn mạnh, trung tâm vận chuyển hàng không cần phá bỏ thói quen “chú trọng khách, xem nhẹ hàng”, phát huy hiệu quả phối hợp của hệ thống trung tâm khách-hàng, phát triển chuyên nghiệp, quy mô, nâng cao hiệu quả vận chuyển hàng hóa, giúp nâng cao cấp trung tâm vận chuyển hàng không.

Sân bay Quốc tế Trịnh Châu mới của Trịnh Châu cũng lần đầu vượt mốc 1 triệu tấn, đạt 1,0334 triệu tấn, tăng 25,24%. Trong đó, lượng hàng quốc tế vượt 660.000 tấn, lập kỷ lục mới. Sân bay Trịnh Châu tập trung 36 hãng hàng không vận chuyển toàn hàng, khai thác 70 tuyến bay toàn hàng, mở rộng đến 28 trong số 50 sân bay vận chuyển hàng hóa lớn nhất thế giới.

Theo các chuyên gia trong ngành, tốc độ tăng trưởng nhanh của Ezhou và Trịnh Châu cùng nhau vẽ nên tiềm năng lớn của khu vực Trung tâm trong lĩnh vực vận chuyển hàng không. Nhờ vị trí đặc biệt và hoạt động chuyên nghiệp, các trung tâm này đảm nhận chức năng phân phối hàng hóa khu vực và toàn cầu.

Chuyên gia hàng không, giáo sư Trường Nam Quốc thương của Đại học Ngoại thương Quảng Châu, ông Quách Gia, nói với phóng viên Báo Kinh tế 21st Century rằng, trong hệ thống vận chuyển hàng không “3+7+N”, các sân bay vận chuyển hàng hóa chuyên dụng được xếp riêng thành mục tiêu trọng điểm, chủ yếu dựa trên cân nhắc chiến lược về chuỗi ngành, chuỗi cung ứng ổn định. Nhà nước đang thúc đẩy “hàng quốc gia, vận quốc gia”, và quy trình vận hành, yêu cầu thời gian của vận chuyển hàng hóa khác biệt rõ rệt so với vận chuyển hành khách, các sân bay chuyên dụng có thể đảm bảo hoạt động hiệu quả hơn.

“Lấy sân bay Ezhou (Shunfeng), sân bay Gia Hưng (Yuantong), sân bay Trịnh Châu (Bưu chính Trung Quốc) làm ví dụ, trung tâm vận chuyển hàng hóa chuyên dụng có thể tránh gây ảnh hưởng đến trải nghiệm đi lại và an toàn vận hành của hành khách tại các sân bay phục vụ khách. Trong các sân bay phục vụ khách, lượng hàng quá lớn sẽ ảnh hưởng đến trải nghiệm của hành khách và an toàn vận hành; còn sân bay chuyên dụng từ tuyến đường đến cơ sở vật chất đều thiết kế cho vận chuyển hàng hóa, hiệu quả hệ thống cao hơn.” Quách Gia nói.

Phản ứng “hóa học” của kinh tế trung tâm

Tăng trưởng lượng vận chuyển của trung tâm vận chuyển hàng không liên quan mật thiết đến trình độ phát triển kinh tế khu vực.

Giám đốc Viện Nghiên cứu Phát triển Đô thị của Đại học Sư phạm Hoa Đông, ông Tăng Cương, nói với phóng viên Báo Kinh tế 21st Century rằng, như một trong các trung tâm hàng không đẳng cấp thế giới, Sân bay Quốc tế Pudong Thượng Hải góp phần rõ rệt trong thúc đẩy tập trung các ngành công nghiệp cao cấp, nâng cao năng lực của thành phố trong mạng lưới thành phố toàn cầu.

“Xây dựng cụm ngành máy bay lớn dựa trên Thượng Hải, các doanh nghiệp hàng đầu về vi mạch, dược phẩm sinh học tập trung tại Thượng Hải, sự trỗi dậy của thành phố hội chợ quốc tế Thượng Hải, xây dựng trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, vận tải biển, sáng tạo khoa học của Thượng Hải đều gắn chặt với sân bay Pudong.” Tăng Cương nói.

Quách Gia cho biết, năm 2025, lượng vận chuyển hàng của Pudong vượt quá 4 triệu tấn, tăng 8,3% so với cùng kỳ, động lực chính đến từ tăng cường năng lực vận chuyển. Trung Quốc, với vai trò trung tâm sản xuất toàn cầu, các linh kiện điện tử, thiết bị y tế, dụng cụ chính xác và hàng hóa thương mại điện tử xuyên biên giới phụ thuộc rất lớn vào vận chuyển hàng không, lượng hàng hóa tập trung từ khu vực Vịnh Kinh tế Trường Giang, chủ yếu xuất phát từ Pudong, là nguồn chính thúc đẩy lượng vận chuyển của sân bay này không ngừng tăng lên.

Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra rằng, trung tâm đơn lẻ tồn tại giới hạn về nguồn lực. “Vùng Vịnh lớn (GBA) hàng hóa phân tán giữa Hong Kong, Thâm Quyến, Quảng Châu, tổng lượng vận chuyển vượt xa Pudong. Điều này cho thấy trung tâm đơn lẻ của Vịnh lớn đã gần đến giới hạn khả năng chịu tải, hơn nữa Pudong còn phải đảm nhận chức năng trung tâm khách quốc tế, do đó cần gấp rút phân chia gánh nặng cho các sân bay chuyên về vận chuyển hàng hóa như Gia Hưng, hình thành mô hình phát triển phối hợp khách-hàng, hỗ trợ đa điểm.”

Vào ngày 26 tháng 12 năm 2025, sân bay hàng hóa chuyên dụng thứ hai trong nước — sân bay Nam Hồ Gia Hưng bắt đầu vận hành, trở thành lực lượng quan trọng trong vận chuyển hàng hóa khu vực Vịnh lớn.

Khác với mô hình phát triển của Vịnh lớn, Vịnh Quảng đã đi theo con đường khác. Tỉnh Quảng Đông dựa vào ngành công nghiệp chế tạo tiên tiến mạnh mẽ và ngành thương mại điện tử xuyên biên giới, đã xây dựng hai trung tâm vận chuyển hàng không quy mô 2 triệu tấn trở lên — sân bay Quốc tế Bạch Vân Quảng Châu và sân bay Bảo An Thâm Quyến, chỉ trong một tỉnh.

Giám đốc Viện Chiến lược Quốc tế của Đại học Ngoại ngữ và Thương mại Quảng Đông, ông Hàn Vĩnh Huy, nói với phóng viên Báo Kinh tế 21st Century, “Năm 2025, tổng lượng hàng hóa, bưu kiện của các sân bay tỉnh Quảng Đông đạt 4,59 triệu tấn, trong đó, lượng hàng xuyên biên giới của sân bay Thâm Quyến vượt 300.000 tấn, các tập đoàn logistics lớn như UPS, Shunfeng đều tăng cường năng lực vận chuyển tại đây.”

Ngoài ra, sự phối hợp phát triển đa sân bay và định vị phân biệt tạo thành hiệu ứng nhóm. Sân bay Quốc tế Bạch Vân tập trung mở rộng mạng lưới tuyến bay toàn cầu, sân bay Thâm Quyến tập trung vào vận chuyển hàng hóa công nghệ cao và thương mại điện tử xuyên biên giới, các sân bay Quảng Châu, Triệu Dương bổ sung chức năng các điểm nút khu vực, năm 2025, Quảng Đông trở thành tỉnh duy nhất có 4 sân bay có lượng khách hàng qua năm vượt 10 triệu, xây dựng mạng lưới vận chuyển hàng không đa chiều “bao phủ toàn tỉnh, chức năng bổ sung lẫn nhau”.

Dưới sự thúc đẩy của nhu cầu vận chuyển hàng hóa tăng mạnh, năm 2025 trở thành năm nâng cấp hạ tầng lớn của các sân bay Quảng Thâm. Hàn Vĩnh Huy nói, trong năm này, sân bay Thâm Quyến khai trương 3 tuyến bay quốc tế mới, tăng cường 16 điểm vận chuyển quốc tế, nhà ga T3 và đường băng thứ năm của Bạch Vân đi vào hoạt động, giúp sân bay này trở thành sân bay đơn lẻ lớn nhất thế giới, đồng thời các sản phẩm trung chuyển như “đi qua Thâm Quyến”, “đi qua Hồng Kông” đã tối ưu hóa hệ sinh thái logistics, mang lại động lực liên tục cho vận chuyển hàng không.

Hiện tại, dự án sân bay mới của Quảng Châu cũng đã bắt đầu xây dựng, tổng vốn đầu tư dự kiến vượt quá 50 tỷ nhân dân tệ, quy hoạch gần nhất có thể phục vụ 30 triệu lượt khách hàng qua năm, 50 vạn tấn hàng hóa, quy hoạch dài hạn có thể đáp ứng 60-80 triệu lượt khách và 220 vạn tấn hàng hóa hàng năm.

Chuyên gia hàng không nội bộ, ông Lý Tiêu Tân, nói với phóng viên Báo Kinh tế 21st Century, “Trung tâm hàng không quốc tế cung cấp động lực mạnh mẽ cho xây dựng trung tâm sáng tạo khoa học kỹ thuật, mạng lưới hàng không quốc tế thuận tiện giúp thu hút nhân tài hàng đầu toàn cầu và nguồn lực sáng tạo, thúc đẩy phân phối nhanh các nguồn lực. Các nhóm sân bay cung cấp các tuyến vận chuyển hàng không toàn cầu ‘hôm nay có thể đến’ hoặc ‘giờ này có thể đến’ cho các ngành công nghiệp công nghệ cao như điện tử, sinh học, năng lượng mới, trực tiếp nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng và năng suất kinh tế của ngành công nghiệp.”